Unit 4
The course material is in Georgian only. Lectures and exercises from the author's material, unchanged.
76 slides
Slide 1
Slide 2
ტერმინი „ციფრული“ მომდინარეობს იქიდან, რომ ყველა ეს ინფორმაცია წარმოდგენილია ბინარული (ორობითი) კოდის სახით – 0 და 1 სიმბოლოების კომბინაციით.
Slide 3
ციფრული ტექნოლოგიების მნიშვნელობა
„ციფრული ეკოსისტემის“ გარეშე თანამედროვე საზოგადოება ფუნქცონირებას ვეღარ შეძლებს.
Slide 4
ა) კომუნიკაციის გამარტივება
ციფრულმა ტექნოლოგიებმა გააუქმა გეოგრაფიული საზღვრები. ინფორმაცია ვრცელდება დაუყოვნებლივ და ხელმისაწვდომია ნებისმიერი ადამიანისთვის, ვისაც აქვს ინტერნეტთან კავშირი.
Slide 5
ბიზნესში, მეცნიერებასა და სხვა სფეროებშიც პროცესების ავტომატიზაციამ მკვეთრად შეამცირა მატერიალური რესურსების გამოყენება, ფინანსური ხარჯები და დრო.
მაგალითად, რთული მათემატიკური გამოთვლები, რომლებსაც ადრე წლები სჭირდებოდა, ახლა წამებში სრულდება.
ინფორმაციის მოძიება სხვადასხვა წყაროდან და სხვადასხვა ენაზე სწრაფადაა შესაძლებელი.
Slide 6
ციფრული რესურსები (ონლაინ ბიბლიოთეკები, კურსები, პლატფორმები) განათლებას ხდის უფრო ხელმისაწვდომს. ადამიანს შეუძლია მსოფლიოს ნებისმიერი წერტილიდან მიიღოს ინფორმაცია საუკეთესო და თანამედროვე მასალებზე.
ცოდნის მიღება შესაძლებელია ნებისმიერ დროსა და სივრცეში.
Slide 7
ციფრული ტექნოლოგიები საშუალებას გვაძლევს, შევაგროვოთ და გავაანალიზოთ უზარმაზარი რაოდენობის მონაცემები.
ეს კი მნიშვნელოვანი ფაქტორია მედიცინაში (დაავადებების პროგნოზირება), ეკოლოგიასა (კლიმატის ცვლილების მონიტორინგი) და ეკონომიკაში, მარკეტინგში, განათლებასა და საზოგადოებრივი ცხოვრების ბევრ სხვა სფეროში.
Slide 8
ლინგვისტიკის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ენა გახდა ციფრული ობიექტი.
ტექსტი აღარ არის მხოლოდ ქაღალდზე დაწერილი სიმბოლო ან ჩანაწერი ზეპირი მეტყველებისა; ის არის მონაცემი, რომელიც შეიძლება „გაიზომოს“, დაითვლოს მისი სიხშირე, კონტექსტი, კოლოკაციები, სემანტიკური კავშირები... ეს ყველაფერი ალგორითმების მეშვეობით ხორციელდება.
ციფრულმა ტექნოლოგიებმა წარმოშვა ბუნებრივი ენის დამუშავება (NLP), რაც საფუძვლად უდევს Google Translate-ს, Siri-ს და ChatGPT-ს.
Slide 9
ციფრული ტექნოლოგიების განვითარებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა ენათმეცნიერების კვლევის სფეროები. კერძოდ:
ა) ახალი ტერმინოლოგიის გაჩენა და მისი შექმნისა და შესწავლის ფუნქცია
ბ) ენის ფუნქციონირების, ანალიზისა და შენახვის მექანიზმების შესწავლა ციფრული ტექნოლოგიების ეპოქაში განსხვავდება ამ ეპოქამდელი პერიოდისაგან.
Slide 10
ციფრულმა ეპოქამ ლინგვისტებს მისცა წვდომა ენობრივ კორპუსებთან, რომლებიც მილიარდობით სიტყვას მოიცავს. ტრადიციული ანალიზი ჩაანაცვლა ემპირიულმა, რაოდენობრივმა კვლევებმა.
კორპუსული ანალიზი საშუალებას გვაძლევს, დავინახოთ ენობრივი მოდელები, რომლებიც შეუმჩნეველია ადამიანის თვალისთვის მცირე მოცულობის ტექსტებში. Biber, D., & Reppen, R. (2002). What does corpus analysis reveal about language use? Modern Language Journal.
Slide 11
ბუნებრივი ენის დამუშავება (Natural Language Processing - NLP) - ადამიანის ენასა და მანქანურ ინტელექტს შორის მაკავშირებელი.
Vaswani, A., Shazeer, N., Parmar, N., Uszkoreit, J., Jones, L., Gomez, A. N., ... & Polosukhin, I. (2017). Attention is all you need. In Advances in neural information processing systems
Slide 12
ინტერნეტკომუნიკაციამ წარმოშვა ენის ახალი ვარიაციები: ემოჯები, სლენგი, აბრევიატურები და მულტიმოდალობა.
მულტიმოდალობა ნიშნავს ინფორმაციის მიღებას, გადაცემას ან დამუშავებას ერთზე მეტი ფორმატით (მოდალობით):როცა ერთდროულად იყენებ სხვადასხვა ტიპის მონაცემს - ტექსტს, სურათს, ხმას, ვიდეოს და ა.
.
ენა გახდა უფრო ჰიბრიდული - წერითი მეტყველებაში ფართოდ გავრცელდა ზეპირი მეტყველების ელემენტები.
ნეტლინგვისტიკა იკვლევს, როგორ ცვლის ციფრული ტექნოლოგიები ენობრივ იდენტობას და სოციალურ ინტერაქციას.
კრისტალი თავის ნაშრომში „Language and the Internet“ განიხილავს ინტერნეტ ენას, როგორც ენის განვითარების სრულიად ახალ ეტაპს და არა მის „გადაგვარებას“. Crystal, D. (2006). Language and the Internet. Cambridge University Press.
Slide 13
დიგიტალური ჰუმანიტარია (digital humanities) ჰუმანიტარული მეცნიერებისა და ინფორმატიკის მიჯნაზე აღმოცენებული სამეცნიერო დარგია, რომელიც კვლევის დროს სისტემატურად იყენებს დიგიტალურ (ციფრულ) რესურსებსა და კომპიუტერულ ტექნოლოგიებს ჰუმანიტარულ დარგებსა და კულტუროლოგიაში თეორიული კვლევების საწარმოებლად.
Slide 14
ენობრივი და კულტურული მონაცემების ციფრული კონსერვაცია თანამედროვე ჰუმანიტარული მეცნიერებების, მათ შორის ციფრული ჰუმანიტარიის (Digital Humanities) ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ამოცანაა.
ციფრული რესურსები მონაცემებს ინახავს, ერთი მხრივ, როგორც „ტექსტს“, მეორე მხრივ, საშუალებას გვაძლევს, აღვდგინოთ სოციალურ-პოლიტიკური კონტექსტი, სოციალური და კულტურული ნორმები.
Slide 15
დიგიტალური ჰუმანიტარია ინტერდისციპლინურ დარგს წარმოადგენს და ამ დარგში მომუშავე მკვლევარისაგან მოითხოვს როგორც ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში თეორიულ ცოდნას, ისე ინფორმატიკის საბაზისო და სტანდარტული კვლევითი მეთოდებისა და საშუალებების ფლობას. კორპუსლინგვისტიკის გარდა დიგიტალური ჰუმანიტარია მოიცავს კვლევის ისეთ მიმართულებებს, როგორიცაა ე.წ. კრიტიკული დიგიტალური რედაქციების შექმნა, ტექსტის კვანტიტატიური ანალიზის საკითხები, მონაცემთა კომპლექსური სტრუქტურების ვიზუალიზაცია, თეორია დიგიტალური მედიების შესახებ და ა.შ.
Slide 16
ენათმეცნიერების „გაციფრების“ შედეგად აღმოცენებული დარგი კორპუსლინგვისტიკა.
Slide 17
Slide 18
ენობრივი მონაცემების შენახვის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა ანოტირებული კორპუსი.
ციფრული რესურსები ინახავს არა მხოლოდ სიტყვებს, არამედ მათ მეტამონაცემებს - გრამატიკულ კატეგორიებს, წარმოთქმის სიხშირეს, დიალექტურ კუთვნილებას.
Slide 19
კულტორონიმი არის ენობრივი ერთეული (სიტყვა, ფრაზა, სიმბოლო), რომელიც ატარებს სპეციფიკურ კულტურულ კოდს. ეს შეიძლება იყოს:
Slide 20
მისი მიზანი იყო გამოეყო ისეთი ლექსიკური ერთეულები, რომლებიც არა მხოლოდ საგანს აღნიშნავენ, არამედ ატარებენ „კულტურულ მეხსიერებას“.
Slide 21
Slide 22
როდესაც მილიონობით ტექსტს (რეფერატებს, სტატიებს, სოციალურ მედიას) ვამუშავებთ ალგორითმების მეშვეობით, კულტორონიმი ხდება მონაცემი.
Slide 23
ის არის ინსტრუმენტი, რომელიც ენის კულტურულ მდგომარეობას კონკრეტულ ეპოქაში ყინავს.
McEnery, T., & Hardie, A. (2011). Corpus Linguistics: Method, Theory and Practice. Cambridge University Press.
Slide 24
მცირე ენებისთვის მონაცემები ინახება აუდიო-ვიზუალური ფორმატით, რომელსაც ახლავს ლინგვისტური ტრანსკრიფცია.
ამის კარგი მაგალითია ELAR (Endangered Languages Archive).
მეგრული ენის კორპუსი: https://xmf.iliauni.edu.ge/
Slide 25
ციფრულ ეპოქაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა, რომ AI მოდელები ძირითადად ინგლისურადაა, რაც, ბუნებრივია, საფრთხეს უქმნის მცირერესურსიან ენებს (მათ შორისაა ქართულიც). Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency.
Slide 26
პროექტი ARMAZI (Caucasian Languages and Cultures: Electronic Documentation) - ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვანი ციფრული პორტალი კავკასიოლოგიის სფეროში.
განხორციელდა ფრანკფურტის გოეთეს სახელობის უნივერსიტეტის ემპირიული ლინგვისტიკის ინსტიტუტის ბაზაზე (პროექტის ხელმძღვანელი – პროფ. იოსტ გიპერტი).
Slide 27
კავკასიის რეგიონის ენობრივი მრავალფეროვნების დოკუმენტირება:
Slide 28
ქართული ენის ეროვნული კორპუსი (ქეეკ) წარმოადგენს ქართული ენის საილუსტრაციო, მუდმივად განახლებად ბაზას, რომელიც საჯაროდ ხელმისაწვდომია ნებისმიერი დაინტერესებული პირისთვის.
Slide 29
Slide 30
Slide 31
როგორ გამოვიყენოთ
Slide 32
შექმნილია მასშტაბური დიალექტური ჰიპერტექსტი, რაც ახალ იმპულსს მისცემს ლექსიკოგრაფიის განვითარებას - როგორც ტრადიციული, ისე თანამედროვე ციფრული და სიხშირული ლექსიკონების მომზადებას.
ამასთან, კორპუსი მნიშვნელოვანი ნაბიჯია ენის დოკუმენტირებისა და კორპუსული ლინგვისტიკის დამკვიდრებისკენ საქართველოში.
Slide 33
კორპუსის ბაზა ეყრდნობა რთულ ტექნოლოგიურ პროცესს - აუდიო-ვიდეო მასალების ტრანსკრიბირებასა და ხელნაწერების გაციფრულებას. მასში თითოეული დიალექტი ცალკე ქვეკორპუსადაა წარმოდგენილი, რაც საშუალებას იძლევა, ენობრივი მოვლენები განხილულ იქნეს როგორც ლოკალურ (რეგიონულ), ისე ერთიან ეროვნულ ჭრილში.
Slide 34
კორპუსის მაღალი სამეცნიერო ღირებულების უზრუნველსაყოფად, მუშაობა ორი სტრატეგიული მიმართულებით მიმდინარეობს: ერთი მხრივ, ესაა ტექსტების ჟანრობრივი და სოციოლინგვისტური (ასაკი, სქესი, პროფესია) მრავალფეროვნება, ხოლო მეორე მხრივ, არატექსტური ინფორმაციის, მათ შორის ლექსიკოგრაფიული და თეორიული მონაცემების ინტეგრირება.
კორპუსის სამუშაო ციკლი მოიცავს დამუშავების სრულ პროცესს - - საველე ჩაწერიდან ბაზაში საბოლოო განთავსებამდე.
Slide 35
კორპუსის რეპრეზენტაციულობისა და ინტერდისციპლინური ხელმისაწვდომობის უზრუნვესაყოფად მთავარი იყო დიალექტური სიტყვიერი მასალის სისრულის მიღწევა. ამიტომ ქდკ-ში ორი მიმართულებით წარიმართა მუშაობა:
· ტექსტების მაქსიმალური მრავალფეროვნება (თემატური, დარგობრივი, ჟანრობრივი... მრავალფეროვნება; ინფორმანტის (მთქმელის) სოციოლოგიური ფაქტორებით - ასაკი, პროფესია, სქესი, მიგრაციული ფონი და ა. შ. პროვოცირება დიალექტური მასალის მოპოვების დროს...)
· არატექსტური სიტყვიერი კომპონენტის ინტეგრაცია კორპუსში (ლექსიკოგრაფიული და ენციკლოპედიური კომპონენტი, სამეცნიერო-თეორიული კვლევების საილუსტრაციო ინფორმაციული ბლოკის მასალა და ა. შ.).
კორპუსის სამუშაო ტექნოლოგიური ჯაჭვი მოიცავს ტექსტის დამუშავების სრულ ციკლს - მასალის ჩაწერიდან კორპუსის ტექსტურ ბაზაში გაერთიანებამდე.
Slide 36
http://v.epigraphy.iliauni.edu.ge/
2015 წლიდან ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი, საქართველოს ეროვნულ მუზეუმთან პარტნიორობით, ახორციელებს მასშტაბურ პროექტს „საქართველოს ეპიგრაფიკული კორპუსი“ (ხელმძღვანელი პროფ. ნ. დობორჯგინიძე). ინიციატივის მთავარ ამოცანას საქართველოში არსებული მდიდარი ეპიგრაფიკული მასალის ციფრული დოკუმენტირება წარმოადგენს. კვლევა ეფუძნება EpiDoc სტანდარტს, რომელიც ლაიდენის კონვენციის თანამედროვე ციფრული ანალოგია.
Slide 37
მცდარბეჭდილმძებნი მარტივად პოულობს და ასწორებს შეცდომებს ტექსტში. ის წითლად გახაზავს შეცდომით დაწერილ სიტყვებს, რომლებზე დაწკაპუნებისას გამოდის სწორი ფორმების სია.
შესაძლებელია, ჩავერთოთ პლატფორმაზე არსებული ინფორმაციის/მონაცემების დახვეწასა და შევსებაში. თუ ისეთი სიტყვა ვიპოვეთ, რომელიც, ჩვენი აზრით, სწორია, მაგრამ ანალიზატორმა წითლად გახაზა, შეგვიძლია, „დამატებას“ დავაჭიროთ და ვებგვერდს დავეხმაროთ ანალიზატორის ლექსიკური მარაგის შევსებაში.
Slide 38
Slide 39
Slide 40
1. ენების მიხედვით
2. შინაარსის მიხედვით
3. ენციკლოპედიური და ციფრული
Slide 41
Slide 42
ერთენოვანი ლექსიკონი განმარტავს სიტყვებს იმავე ენაზე, გთავაზობთ ახსნებსა და გამოყენების მაგალითებს ამავე ენაში.შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში მოცემულია სიტყვების განმარტებები, გამოყენების მაგალითები, ეტიმოლოგია და გამოთქმის წესები ერთი ენის ფარგლებში.
Slide 43
ორენოვანი ლექსიკონი გთავაზობთ ორ ენას შორის თარგმანებს, რაც ეხმარება მომხმარებლებს სიტყვების გაგებასა და თარგმნაში ერთი ენიდან მეორეზე.
შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში სიტყვები მოცემულია ერთ ენაზე და მათთან ერთად მითითებულია შესაბამისი თარგმანები მეორე ენაზე. ხშირად ასევე მოცემულია გამოთქმის წესები და გამოყენების მაგალითები.
Slide 44
სიტყვები წარმოდგენილია სამ და მეტ ენაზე
Slide 45
Slide 46
ცოდნის ერთი ან რამდენიმე დარგის ლექსიკონიცნობარი. წარმოადგენს ცნებების ნუსხას, სადაც თითოეულ ცნებასთან მიწერილია სათანადო სიტყვები და შესიტყვებები ერთ ან რამდენიმე ენაზე. საშუალებას იძლევა მნიშვნელობის მიხედვით მოვძებნოთ ამა თუ იმ ენის სიტყვები.
ზოგი განმარტების მიხედვით, შეიცავს სინონიმებსა და ანტონიმებსაც. (https://languages.oup.com/about-us/what-is-a-dictionary-dataset/#:~:text=There%20are%20many%20different%20types,dictionaries%20but%20are%20closely%20related.&text=A%20monolingual%20dictionary%20gives%20definitions%20of%20words%20in%20a%20single%20language.)
Slide 47
შეკვეცილი ლექსიკონი წარმოადგენს ლექსიკონის შეკუმშულ ვერსიას, რომელიც შეიცავს ყველაზე ხშირად გამოყენებული სიტყვებისა და მათი განმარტებების არჩევანს.შინაარსი: ეს ლექსიკონები მოიცავს ძირითად სიტყვებსა და ფრაზებს, მოკლე განმარტებებით და ელემენტარული გამოყენების მაგალითებით..
Slide 48
არის ყოვლისმომცველი სამეცნიერო ლექსიკონი, რომელიც შეიცავს სიტყვების ფართო რაოდენობას და დეტალურ ინფორმაციას თითოეული მათგანის შესახებ.შინაარსი: ამ ტიპის ლექსიკონები გვთავაზობს სიღრმისეულ განმარტებებს, ეტიმოლოგიას (სიტყვის წარმოშობა), გამოთქმის წესებს, გამოყენების წესებს და ხშირად ისტორიულ მაგალითებს სიტყვის გამოყენებაზე.
Slide 49
მოიცავს ერთ კონკრეტულ სფეროს ან ცოდნის დარგის ტერმინოლოგიასა და განმარტებებს, რომლებიც იმ კონკრეტულ დისციპლინასთან არის დაკავშირებული.
შინაარსი: ასეთი ლექსიკონები შეიცავს ტერმინებსა და მათ განმარტებებს კონკრეტული დარგებისათვის, როგორებიცაა მედიცინა, სამართალი, ტექნიკა, ლინგვისტიკა, არქეოლოგია და სხვა სპეციალიზებული სფეროები.
Slide 50
ვიზუალური ლექსიკონი იყენებს სურათებს სიტყვების განსასაზღვრად – აერთიანებს სურათებს, სიტყვებსა და განმარტებებს, რათა თვალსაჩინოდ აჩვენოს ტერმინების მნიშვნელობა.შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში შედის სურათები, დიაგრამები და ილუსტრაციები სიტყვების განმარტებებსა და აღწერებთან ერთად.
Slide 51
Slide 52
შექმნილია იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც ახალ ენას ან დისციპლინას სწავლობენ. ის უზრუნველყოფს მარტივ განმარტებებს და დამატებით გრამატიკულ ინფორმაციას, რაც ეხმარება უკეთ გაიგონ და გამოიყენონ ენა.შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში მოიპოვება მარტივი განმარტებები, გამოყენების მაგალითები და ხშირად გრამატიკული ინფორმაცია.
Slide 53
Slide 54
შეიცავს ობიექტის, მოვლენას ან კონცეფციის შესახებ ფართო და დეტალურ ინფორმაციას, რომელიც აღემატება ჩვეულებრივ განმარტებას და ხშირად მოიცავს ფაქტებს, ისტორიულ ცნობებს, სხვადასხვა ასპექტსა და დამატებით ცნობებს. ენციკლოპედიური ლექსიკონსა და ჩვეულებრივ ენციკლოპედიას შორის ზოგჯერ ზღვარი იშლება, რადგან მიზნად ისახავს არა მხოლოდ მნიშვნელობის ახსნას, არამედ თემის სრულყოფილ წარმოდგენას. აერთიანებს ენციკლოპედიისა და ლექსიკონის ფუნქციებს.
The Oxford encyclopedic English dictionary
Slide 55
მონაცემები ციფრულ ფორმატში არსებობს და იძლევა სწრაფ წვდომას სიტყვის მნიშვნელობებზე, გამოთქმასა და გამოყენების მაგალითებზე სხვადასხვა მედიის საშუალებით (ვებგვერდები, მობილური აპლიკაციები ან სპეციალური პროგრამული უზრუნველყოფა).
Slide 56
ქართულ ლექსიკოგრაფიას დიდი და მდიდარი ტრადიციები აქვს. ლექსიკოგრაფიული საქმიანობა საქართველოში მწიგნობრობის განვითარების პარალელურად გაჩნდა.
უძველესი ხელნაწერებში, ორიგინალური და ნათარგმნ ტექტებში გვხვდება სიტყვა-ცნებათა განმარტებები ე.წ. სქოლიო-შეისწავეებში (გლოსები).
მიზანი იყო რთული ტექსტების გაგების გაადვილება.
Slide 57
პირველი სრულყოფილი ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი.
ასახავს შექმნის პერიოდის (XVII ს.) ლინგვისტურ და , ზოგადად, სამეცნიერო ცოდნას.
შეიცავს 17 412 სიტყვას:
Slide 58
დაისტამბა 1629 წელს რომში.
ქართულ ენაზე პირველი ნაბეჭდი წიგნია.
შეიცავს 3084 ლექსიკურ ერთეულს.
Slide 59
Slide 60
Slide 61

Slide 62
Slide 63
Slide 64
Slide 65
მსოფლიოში უძველესი ცნობილი ლექსიკონი - "Ea-nāš" (ან "Urra=hubullu") – შუმერულ-აქადური ლექსიონი, რომელიც დაახლოებით ძვ.წ. 2300 წელს (4,000 წელზე მეტი ხნის წინ) შეიქმნა უძველეს მესოპოტამიაში.
ძირითადი ფაქტები:
Slide 66
უზრუნველყოფს:
ეკვივალენტების დადგენას: სხვადასხვა ენობრივ სისტემაში არსებულ ცნებებს შორის ზუსტი მიმართებების პოვნას.
კონტექსტის გათვალისწინებას: თანამედროვე აკადემიური ლექსიკონები არა მხოლოდ სიტყვას, არამედ მის გამოყენების კონტექსტს (კოლოკაციებს) გვთავაზობს, რაც საქმიანობის ზოგიერთ სფეროში (თარგმანში, იურისპუდენციაში, მედიცინაში...) განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
კულტურული ელემენტები: ლექსიკონი ეხმარება მთარგმნელს ე.წ. „რეალიების“ (კულტურულად სპეციფიკური ტერმინების) ადეკვატურ გადატანაში, რაც აუცილებელია, მაგალითად, ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში, თარგმანში.
Slide 67
დღეისათვის შესულია 110 000-მდე სიტყვა-სტატია. იმის გათვალისწინებით, რომ სალექსიკონო სიტყვა-სტატიებში მაქსიმალურად სრულადაა ასახული ინგლისური სიტყვების პოლისემია, შეტანილია უამრავი შესიტყვება, ფრაზული ზმნა, ფრაზეოლოგიური ერთეული, დიდი რაოდენობითაა წარმოდგენილი სამეცნიერო-ტექნიკური, ასევე ეკონომიკური, ხელოვნების თუ სხვა სფეროებთან დაკავშირებული ტერმინოლოგია - ლექსიკონში შესული მთლიანი მასალა 800 000-მდე ერთეულს აღწევს.
Slide 68
დიდ ქართულ-ინგლისურ ლექსიკონში გამოყენებულია ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის რვატომეულის ყველა სიტყვა-სტატია; ქართული პრესის (1999-2002) მონაცემთა ბაზა; თანამედროვე ქართველი მწერლების ორმოცამდე დიდი მოცულობის ნაწარმოების ელექტრონული ვერსია; ილია აბულაძისა და ზურაბ სარჯველაძის მიერ შედგენილი ძველი ქართული ლექსიკონები და ლექსიკური მასალები; თანამედროვე ქართული ენის 30-მდე დიალექტური ლექსიკონი და მეცნიერებისა და ტექნიკის სხვადასხვა დარგის ტერმინოლოგიური ლექსიკონები. გამოცემაში მკითხველი იპოვის მრავალ ისეთ სიტყვას, რომელიც სხვა ლექსიკონებთან შედარებით უფრო ზუსტადაა განმარტებული ან, საერთოდ, პირველად განიმარტება. ლექსიკონის მიზანია ინგლისური ენის ეკვივალენტების წარმოდგენა ქართული ენის რთული კორპუსისთვის, როგორც სალიტერატურო (უძველესი, კლასიკური თუ თანამედროვე) ენის, ისე სასაუბრო მეტყველებისა და დიალექტური მასალის გათვალისწინებით.
Slide 69
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოცემული რესურსი ლექსიკოგრაფიული მრავალფეროვნებით ხასიათდება.
ვებგვერდზე წარმოდგენილია სხვადასხვა დროს მიღებული ფორმები, რომლებიც ეხება ორთოგრაფიას, მორფოლოგიასა და პუნქტუაციას.
უზრუნველყოფს სალიტერატურო ენის სტანდარტების დაცვას და მართლწერის პრობლემების გადაჭრას.
Slide 70
შეიცავს სხვადასხვა დარგობრივ ლექსიკონს, რაც მნიშვნელოვანია აკადემიური და პროფესიული საქმიანობისათვის
Slide 71
პლატფორმა აერთიანებს ქართული ენის დიალექტურ ლექსიკონებს.
ეს რესურსები მნიშვნელოვანი წყაროა როგორც ფილოლოგებისთვის, ისე მწერლებისა და მთარგმნელებისთვის.
ლექსიკონები მოიცავს საქართველოს სხვადასხვა კუთხის (ფშაური, ხევსურული, გურული, მეგრული, სვანური, აჭარული და სხვ.) უნიკალურ სიტყვათა მარაგს. მასალა მნიშვნელოვანია ეთნოლინგვისტური კვლევებისთვისაც, რადგან დიალექტური ფორმები ხშირად ინახავს იმ ისტორიულ ფენებს, რომლებიც სალიტერატურო ქართულში უკვე დაკარგულია.
Slide 72
მიხედვით.
ჩამოყალიბებაში.
სასაუბრო, დიალექტური თუ დარგობრივი (ტერმინი).
Slide 73
ადგენს მეცნიერების ამა თუ იმ დარგისათვის საჭირო მკაცრად განსაზღვრულ ლექსიკურ ერთეულებს.
გამორიცხავს ორაზროვნებას და მკვლევარს სთავაზობს უნიფიცირებ
იცავს ენას არასაჭირო სესხებისგან.
Slide 74
საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის საიტია.
განთავსებულია მრავალფეროვანი ლიტერატურა, ციფრული ბიბლიოთეკა, ლექსიკონები
უარყოფითი მხარე - ყველა რესურსი არ არის ხელმისაწვდომი ციფრულად, ხელმისაწვდომია მხოლოდ სამკითხველო დარბაზში.
Slide 75
მცდარბეჭდილმძებნი მარტივად პოულობს და ასწორებს შეცდომებს ტექსტში. ის წითლად გახაზავს შეცდომით დაწერილ სიტყვებს, რომლებზე დაწკაპუნებისას გამოდის სწორი ფორმების სია.
შესაძლებელია, ჩავერთოთ პლატფორმაზე არსებული ინფორმაციის/მონაცემების დახვეწასა და შევსებაში. თუ ისეთი სიტყვა ვიპოვეთ, რომელიც, ჩვენი აზრით, სწორია, მაგრამ ანალიზატორმა წითლად გახაზა, შეგვიძლია, „დამატებას“ დავაჭიროთ და ვებგვერდს დავეხმაროთ ანალიზატორის ლექსიკური მარაგის შევსებაში.
Slide 76
49 slides
Slide 1
Slide 2
Slide 3

Slide 4
ქართული სალიტერატურო ენის ნორმების რეგულარული განახლება და დანერგვა

Slide 5

Slide 6
Slide 7
Slide 8
მსოფლიოში უძველესი ცნობილი ლექსიკონი - "Ea-nāš" (ან "Urra=hubullu") – შუმერულ-აქადური ლექსიონი, რომელიც დაახლოებით ძვ.წ. 2300 წელს (4,000 წელზე მეტი ხნის წინ) შეიქმნა უძველეს მესოპოტამიაში.
ძირითადი ფაქტები:
Slide 9
1. ენების მიხედვით
2. შინაარსის მიხედვით
3. ენციკლოპედიური და ციფრული
Slide 10
Slide 11
ერთენოვანი ლექსიკონი განმარტავს სიტყვებს იმავე ენაზე, გთავაზობთ ახსნებსა და გამოყენების მაგალითებს ამავე ენაში.შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში მოცემულია სიტყვების განმარტებები, გამოყენების მაგალითები, ეტიმოლოგია და გამოთქმის წესები ერთი ენის ფარგლებში.
Slide 12
ორენოვანი ლექსიკონი გთავაზობთ ორ ენას შორის თარგმანებს, რაც ეხმარება მომხმარებლებს სიტყვების გაგებასა და თარგმნაში ერთი ენიდან მეორეზე.
შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში სიტყვები მოცემულია ერთ ენაზე და მათთან ერთად მითითებულია შესაბამისი თარგმანები მეორე ენაზე. ხშირად ასევე მოცემულია გამოთქმის წესები და გამოყენების მაგალითები.
Slide 13
სიტყვები წარმოდგენილია სამ და მეტ ენაზე
Slide 14
Slide 15
ცოდნის ერთი ან რამდენიმე დარგის ლექსიკონიცნობარი. წარმოადგენს ცნებების ნუსხას, სადაც თითოეულ ცნებასთან მიწერილია სათანადო სიტყვები და შესიტყვებები ერთ ან რამდენიმე ენაზე. საშუალებას იძლევა მნიშვნელობის მიხედვით მოვძებნოთ ამა თუ იმ ენის სიტყვები.
ზოგი განმარტების მიხედვით, შეიცავს სინონიმებსა და ანტონიმებსაც. (https://languages.oup.com/about-us/what-is-a-dictionary-dataset/#:~:text=There%20are%20many%20different%20types,dictionaries%20but%20are%20closely%20related.&text=A%20monolingual%20dictionary%20gives%20definitions%20of%20words%20in%20a%20single%20language.)
Slide 16
შეკვეცილი ლექსიკონი წარმოადგენს ლექსიკონის შეკუმშულ ვერსიას, რომელიც შეიცავს ყველაზე ხშირად გამოყენებული სიტყვებისა და მათი განმარტებების არჩევანს.შინაარსი: ეს ლექსიკონები მოიცავს ძირითად სიტყვებსა და ფრაზებს, მოკლე განმარტებებით და ელემენტარული გამოყენების მაგალითებით..
Slide 17
არის ყოვლისმომცველი სამეცნიერო ლექსიკონი, რომელიც შეიცავს სიტყვების ფართო რაოდენობას და დეტალურ ინფორმაციას თითოეული მათგანის შესახებ.შინაარსი: ამ ტიპის ლექსიკონები გვთავაზობს სიღრმისეულ განმარტებებს, ეტიმოლოგიას (სიტყვის წარმოშობა), გამოთქმის წესებს, გამოყენების წესებს და ხშირად ისტორიულ მაგალითებს სიტყვის გამოყენებაზე.
Slide 18
მოიცავს ერთ კონკრეტულ სფეროს ან ცოდნის დარგის ტერმინოლოგიასა და განმარტებებს, რომლებიც იმ კონკრეტულ დისციპლინასთან არის დაკავშირებული.
შინაარსი: ასეთი ლექსიკონები შეიცავს ტერმინებსა და მათ განმარტებებს კონკრეტული დარგებისათვის, როგორებიცაა მედიცინა, სამართალი, ტექნიკა, ლინგვისტიკა, არქეოლოგია და სხვა სპეციალიზებული სფეროები.
Slide 19
ვიზუალური ლექსიკონი იყენებს სურათებს სიტყვების განსასაზღვრად – აერთიანებს სურათებს, სიტყვებსა და განმარტებებს, რათა თვალსაჩინოდ აჩვენოს ტერმინების მნიშვნელობა.შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში შედის სურათები, დიაგრამები და ილუსტრაციები სიტყვების განმარტებებსა და აღწერებთან ერთად.
Slide 20
Slide 21
შექმნილია იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც ახალ ენას ან დისციპლინას სწავლობენ. ის უზრუნველყოფს მარტივ განმარტებებს და დამატებით გრამატიკულ ინფორმაციას, რაც ეხმარება უკეთ გაიგონ და გამოიყენონ ენა.შინაარსი: ასეთ ლექსიკონებში მოიპოვება მარტივი განმარტებები, გამოყენების მაგალითები და ხშირად გრამატიკული ინფორმაცია.
Slide 22
Slide 23
შეიცავს ობიექტის, მოვლენას ან კონცეფციის შესახებ ფართო და დეტალურ ინფორმაციას, რომელიც აღემატება ჩვეულებრივ განმარტებას და ხშირად მოიცავს ფაქტებს, ისტორიულ ცნობებს, სხვადასხვა ასპექტსა და დამატებით ცნობებს. ენციკლოპედიური ლექსიკონსა და ჩვეულებრივ ენციკლოპედიას შორის ზოგჯერ ზღვარი იშლება, რადგან მიზნად ისახავს არა მხოლოდ მნიშვნელობის ახსნას, არამედ თემის სრულყოფილ წარმოდგენას. აერთიანებს ენციკლოპედიისა და ლექსიკონის ფუნქციებს.
The Oxford encyclopedic English dictionary
Slide 24
მონაცემები ციფრულ ფორმატში არსებობს და იძლევა სწრაფ წვდომას სიტყვის მნიშვნელობებზე, გამოთქმასა და გამოყენების მაგალითებზე სხვადასხვა მედიის საშუალებით (ვებგვერდები, მობილური აპლიკაციები ან სპეციალური პროგრამული უზრუნველყოფა).
Slide 25
ქართულ ლექსიკოგრაფიას დიდი და მდიდარი ტრადიციები აქვს. ლექსიკოგრაფიული საქმიანობა საქართველოში მწიგნობრობის განვითარების პარალელურად გაჩნდა.
უძველესი ხელნაწერებში, ორიგინალური და ნათარგმნ ტექტებში გვხვდება სიტყვა-ცნებათა განმარტებები ე.წ. სქოლიო-შეისწავეებში (გლოსები).
მიზანი იყო რთული ტექსტების გაგების გაადვილება.
Slide 26
პირველი სრულყოფილი ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი.
ასახავს შექმნის პერიოდის (XVII ს.) ლინგვისტურ და , ზოგადად, სამეცნიერო ცოდნას.
შეიცავს 17 412 სიტყვას:
Slide 27
დაისტამბა 1629 წელს რომში.
ქართულ ენაზე პირველი ნაბეჭდი წიგნია.
შეიცავს 3084 ლექსიკურ ერთეულს.
Slide 28
XI საუკუნის მეცნიერი, მწიგნობარი, მთარგმნელი, ათონის სალიტერატურო სკოლის გამგრძელებელი და განმავითარებელი.
ეფრემის მიერ შედგენილი „თარგმანება“ ფსალმუნთა.
გამოყენებული აქვს მრავალი ავტორის განმარტებანი და მათს საფუძველზე შექმნა მთელ მსოფლიო ეგზეგეტიკურ მწერლობაში გამორჩეული ნაშრომი.
( ეგზეგეტიკა - ძვ. ბერძნ.ული სიტყვა „განმარტება“, „გადმოცემა“ – მოძღვრება ლიტერატურული ტექსტების ფილოლოგიური განმარტების შესახებ; უფრო ვიწრო მნიშვნელობით – სასულიერო მწერლობის დარგი, რომელიც მიზნად ისახავს ბიბლიური ტექსტების ახსნა-განმარტებას, თარგმანებას.
Slide 29

Slide 30


Slide 31


Slide 32


Slide 33


Slide 34

Slide 35


Slide 36

Slide 37


Slide 38

Slide 39


Slide 40

Slide 41

Slide 42

Slide 43

Slide 44

Slide 45

Slide 46

Slide 47

Slide 48

Slide 49