თემა 1
კურსის მასალა მხოლოდ ქართულ ენაზეა. ლექციები და სავარჯიშოები ავტორის მასალიდან, ცვლილებების გარეშე.
50 სლაიდი
სლაიდი 1
თემა 1
სლაიდი 2
სანამ ენას განვმარტავთ, დავაკვირდეთ ენის ფუნქციონირების არეალს:
ენა ურთულესი მოვლენაა. ენის ფუნქციონირება მხოლოდ ერთ სივრცეში ვერ თავსდება. ის მოიცავს ერთდროულად ოთხ სხვადასხვა სივრცეს:
გონებრივს
ფიზიოლოგიურს
მატერიალურს
სოციალურს.
სლაიდი 3
გონებრივი სივრცე აზრების სამყაროა, მაგრამ ეს აზრები სიტყვებში რომ არ იყოს გამოხატული, მათ ვერ დავიმახსოვრებდით. სწორედ ეს არის ენა: ჩვენ მიერ დამახსოვრებული სიტყვები მათი მნიშვნელობებით (რასაც გონებრივ ლექსიკონს უწოდებენ) და ამ სიტყვათა ერთმანეთთან შეკავშირების წესები. მაშასადამე, ენა ჩვენ ვიცით, მას ჩვენ ვფლობთ, შესაბამისად - ის ჩვენს გონებაშია. მაგრამ მხოლოდ გონებაში არსებული ენა თავის ფუნქციებს ვერ შეასრულებს. აზრი ერთი ადამიანის გონებიდან მეორის გონებას ენის გარეშე ვერ გადაეცემა. ის მასთან ენამ უნდა მიიტანოს. როგორ? ინდივიდუალურ-ფიზიოლოგიური სივრცის მეშვეობით.
სლაიდი 4

კითხვა
სიტყვა, რომელიც თქვენს გონებაში გაჩნდა, რა გზით უნდა მიიტანოთ მეორე ადამიანთან?

სლაიდი 5
ინდივიდუალურ-ფიზიოლოგიურ სივრცეში იგულისხმება ის, რომ სიტყვები უნდა წარმოვთქვათ, ბგერათკომპლექსებად უნდა ვაქციოთ, რაც გარკვეული ორგანოების (სახმო სიმები, ენა, კბილები, ბაგეები და ა.შ) ფუნქციონირების, ანუ ფიზიოლოგიური პროცესის შედეგია.
ამ ორგანოებს თავიანთი პირველადი ფიზიოლოგიური ფუნქციები აქვთ, ბგერების წარმოთქმაში მონაწილეობა კი მათი დამატებითი ფუნქციაა. ამრიგად, თუ შეიძლება ითქვას, ენამ „დაიწყო მოგზაურობა‘‘: სამეტყველო ბგერების წარმოსაქმნელად მენტალური სივრციდან გადმოვიდა ფიზიოლოგიურში.
სლაიდი 6
ამ ორგანოებს თავიანთი პირველადი ფიზიოლოგიური ფუნქციები აქვთ, ბგერების წარმოთქმაში მონაწილეობა კი მათი დამატებითი ფუნქციაა.
ამრიგად, თუ შეიძლება ითქვას, ენამ „დაიწყო მოგზაურობა‘‘: სამეტყველო ბგერების წარმოსაქმნელად მენტალური სივრციდან გადმოვიდა ფიზიოლოგიურში.

სლაიდი 7
ფიზიკური სივრცე - ეს არის აზრების შემცვლელი ბგერების ნაკადები (სიტყვები), რომლებიც გვესმის, ხოლო წერის შემთხვევაში - ვხედავთ. მაშასადამე, ფიზიოლოგიური პროცესის შედეგად ენამ „გააგრძელა მოგზაურობა“ მესამე - ფიზიკურ სივრცეში, სხვაგვარად ის ვერ მივა ადრესატამდე, ანუ ვერ შეასრულებს კომუნიკაციურ ფუნქციას.


სლაიდი 8
სოციალური სივრცე - ბგერათკომპლექსები, რომლებშიც მოქცეულია აზრები ანუ სხვაგვარად რომ ვთქვათ, დაშიფრული, კოდირებული ბგერათნაკადები, მისწვდა ადრესატის სმენის ორგანოებს, მოხდა მათი გაგონება და აღქმა, რასაც მოჰყვა გაგება ანუ გაშიფრვა. მაშასადამე, ენის ფუნქციონირებამ გააერთიანა ორი ან მეტი ადამიანი, რაც უკვე სოციალური სივრცეა.

სლაიდი 9
ციტატა
„ენა ადამიანთა შორის ურთიერთობის საშუალებაა“
ეს განმარტება საკმარისია?
სლაიდი 10
ენა ხალხის სულის გამოვლინებაა - ვილჰელმ ფონ ჰუმბოლდტი (1767-1835).
ენა ბუნებრივი, ბიოლოგიური მოვლენაა, იგი ბგერებით გამოხატული აზროვნებაა, - ავგუსტ შლაიხერი (1821-1868)
ენა ინდივიდუალურ-ფსიქიკური მოვლენაა, ენის არსს განსაზღვრავს გაგონილის და თქმულის დანალექი ჩვენს გონებაში -ჰერმან პაული (1846-1921),
ენა ფსიქოსოციალური მოვლენაა, ცნებების გამომხატველი ნიშანთა სისტემაა - ფერდინანდ დე-სოსიური (1857-1913).
რომელ პოზიციას ემხრობით და რატომ?
სლაიდი 11
ენა არის ბგერით ნიშანთა სისტემა (გრაფიკული ენის შემთხვევაში -გრაფიკულ ნიშანთა სისტემა)
ენა, როგორც ბგერით ნიშანთა სისტემა, ფუნქციონირებს საზოგადოებაში და ასრულებს შემდეგ ფუნქციებს:
ა) აზრის გამოხატვა-გაზიარების საშუალებაა,
ბ) მისი მატარებელი ეთნოსის მსოფლხედვის, სამყაროს მისეული გააზრებისა და შეცნობის საშუალებაა ა.შ...
სლაიდი 12
ვერნიკეს ცენტრი (გაგება)
ბროკას ცენტრი (წარმოთქმა)
ყველა სიტყვა, რომელიც გვახსოვს, პოტენციურად არსებობს ვერნიკეს ცენტრში. ვერნიკეს ცენტრს შეიძლება დაერქვას გაგონილ და დამახსოვრებულ „სიტყვათა დეპო“.
ბროკას ცენტრი პასუხისმგებელია მეტყველების ორგანოების ამოძრავებაზე.
ვერნიკეს დაზიანება გამოიწვევს სიტყვების დავიწყებას.
ბროკას ცენტრის დაზიანების შემთხვევაში(დამბლით) შეუძლებელი ხდება ბგერათა წარმოთქმა .

ტვინის მარცხენა ნახევარსფერო
სლაიდი 13
ენები ალცჰაიმერთან საბრძოლველად
ვისაც სურს გონებრივი სიჯანსაღის შენარჩუნება, ენები უნდა შეისწავლოს. ენების ცოდნას შეუძლია ადამიანის დაცვა დემენციისგან. ეს უამრავი სამეცნიერო კვლევით არის დადასტურებული.
ენების შემსწავლელის ასაკს არავითარი მნიშვნელობა არა აქვს. ახალი სიტყვების შესწავლა ააქტიურებს თავის ტვინის სხვადასხვა უბნებს
რამდენიმე ენის მცოდნე ადამიანები უფრო ყურადღებიანები არიან. მათ ასევე უკეთ შეუძლიათ კონცენტრირება.
რამდენიმე ენის მცოდნე ადამიანები უკეთეს გადაწყვეტილებებს იღებენ, რადგან მათმა ტვინმა ისწავლა არჩევანის გაკეთება. მან ყოველთვის იცის ერთი საგნის აღმნიშვნელი სულ ცოტა, ორი ტერმინი. ამ ტერმინთაგან თითოეული სათანადო ალტერნატივას წარმოადგენს. ასე გონება ვარჯიშობს სიმრავლიდან არჩევანის გაკეთებაში.
ენის ცოდნა, რა თქმა უნდა, არ არის დემენციის თავიდან აცილების საშუალება. თუმცა რამდენიმე ენის მცოდნე ადამიანებში ეს დაავადებს ნელა პროგრესირებს. იმ ადამიანებში, ვინც ენას სწავლობს, დემენციის სიმპტომები უფრო სუსტი ფორმით ვლინდება. ასე რომ, საჭიროა ხელის გაწვდენა ლექსიკონისკენ, და არა წამლისკენ!
სლაიდი 14
ენა არსებობს კოლექტივში
ინდივიდი ვერ ცვლის მას თვითნებურად
მონოლოგიც კი სოციალურია
დისკუსია:შეიძლება თუ არა არსებობდეს „პირადი ენა“?
მოლაპარაკე - აქტიური
მსმენელი -პასიური
სლაიდი 15
ძირითადი ფუნქციები:
საკომუნიკაციო
ექსპრესიული
საარტიკულაციო (კოგნიტური) -მისი მეშვეობით ადამიანი სამყაროს შეიმეცნებს დანაწევრებულად -საგნებს, მოვლენებს არქმევს სახელებს)
დამატებითი ფუნქციები:
კუმულაციური - შეგროვება-შენახვის ფუნქცია
ესთეტიკური -ზემოქმედება (ლიტ., კინო, თეატრი,)
აპელაციური -ქმედებისკენ ბიძგი იძულება... (თხოვნა, ბრძანება, მოწოდება)
სლაიდი 16
ენა განსაზღვრავს
ეთნიკურ იდენტობას
მსოფლხედვას
კულტურულ მეხსიერებას
კითხვა:შეიძლება არსებობდეს ერი ენის გარეშე?
სლაიდი 17
შეკითხვები სტუდენტებს
რა პირობებში შეიძლებოდა გაჩენილიყო ენა, რა პირობებში შეეძლო ადამიანს ლაპარაკის დაწყება?
როგორი შეიძლება ყოფილიყო პირველი ენა?
სლაიდი 18
ორი საკითხი:
ადამიანის მეტყველების წარმოშობა
კონკრეტული ენების წარმოშობა
კითხვა სტუდენტებს:ეს ერთი და იგივეა?
სლაიდი 19
რელიგიურ-მითოლოგიური ვერსიები
ბაბილონის გოდოლი
ეგვიპტის ფარაონ ფსამეტიქის ექსპერიმენტი
დისკუსია:რატომ ვერ დადასტურდა „პირველი ენა“?

სლაიდი 20
ა) ძველ ებრაელებს მიაჩნდათ, რომ პირველი ენა ებრაული იყო. მათი აზრით, ღმერთმა ადამს სწორედ ებრაული ენა ასწავლა. ეს თეორია რატომღაც კვლავ აღორძინდა XVI – XVII საუკუნეებში და დიდხანს პოპულარობითაც კი სარგებლობდა (იაკუშინი, 1984: 14).
ბაბილონის გოდოლი – ძველი აღთქმის თანახმად, (დაბადება, თავი 11) მსოფლიო წარღვნის შემდეგ ადამიანებმა განიზრახეს სენაარის მიწაზე (მესოპოტამია) ქალაქისა და ისეთი კოშკის აშენება, რომელიც ცას მისწვდებოდა. ადამიანის თავხედობით განრისხებულმა ღმერთმა აურია მათ ენა და გაფანტა მთელ დედამიწაზე. დაუმთავრებელ ქალაქს ეწოდა ბაბილონი (სახელწოდებას ლეგენდა უკავშირებს ძველ ებრაულ სიტყვას ბალალ – არევას). მითში თავისებურად აისახა ბაბილონის სატაძრო-რელიგიური დანიშნულების გიგანტური შენობებიs მშენებლობა და მასში სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის მონაწილეობა. გადატანით – უწესრიგოდ მოფუსფუსე ბრბოს, აურზაურს, არეულობას ნიშნავს.
ბ) ენის საკითხი სხვადასხვა დროს მუდმივად იჩენდა თავს. ერთ-ერთი ლეგენდის თანახმად, ძველი ეგვიპტის ფარაონმა ფსამეტიქმა (663-610 წ. ძვ. წ.) ჩაატარა ასეთი ექსპერიმენტი: ორი ახალშობილი ბავშვი მიაბარა მწყემსებს და უბრძანა გაეზარდათ ადამიანებისაგან იზოლირებულად, თხებთან ერთად. ლეგენდის მიხედვით, ორი წლის ასაკში ერთ-ერთმა ბავშვმა წარმოთქვა სიტყვა „ბეკოს‘‘, რაც, მათი აზრით, ფრიგიულ ენაზე ნიშნავდა პურს. ამით კი გამოიტანეს დასკვნა, რომ პირველი ენა ფრიგიული უნდა ყოფილიყო, ხოლო ებრაული ფრიგიულის შემდეგ უნდა ყოფილიყო წარმოქმნილი (იაკუშინი, 1984: 14).
მსგავსი ექსპერიმენტები ბევრჯერ ჩატარდა. შედეგი ყველგან ერთი იყო: მიუხედავად დიდი მონდომებისა და მცდელობებისა, სანდო პასუხი ვერსად მიიღეს.
სლაიდი 21
დ) მეტყველების მონოგენეზისის თეორია (ბერძნ. mónos - ერთი, génesis - წარმოშობა), რომლის მიხედვითაც ადამიანი ერთ კონკრეტულ არეალში და, შესაბამისად, ერთ კონკრეტულ ენაზე უნდა ამეტყველებულიყო. ამ თეორიის საფუძველში დევს კაცობრიობის მონოგენეზის ბიოლოგიური თეორია (ლეს, 1990: 308-309), რომლის მიხედვითაც კაცობრიობა ერთ კონკრეტულ ლოკაციაში, კერძოდ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფრიკაში, ერთ რომელიღაც ტომიდან უნდა იყოს წარმოშობილი. აშკარაა, რომ ეს თეორია საწყის ეტაპზე რაიმე სახის ენობრივ მრავალფეროვნებას გამორიცხავს.
ჩვენ ყველანი აფრიკიდან მოვდივართ?- მეცნიერთა აზრით, ყველა ენას აფრიკული წარმომავლობა აქვს. აფრიკიდან ისინი მთელ მსოფლიოში გავრცელდა. სულ 6,000-ზე მეტი განსხვავებული ენა არსებობს. და ითვლება, რომ ყველა მათგანს საერთო აფრიკული ფესვები აქვს. მკვლევარებმა ერთმანეთს შეადარეს სხვადასხვა ენის ფონემები. ფონემა - ეს არის სიტყვის უმცირესი განმასხვავებელი ერთეული (ბგერა). თუ ფონემა შეიცვლება, იცვლება სიტყვის მნიშვნელობა მთლიანად. ამის საილუსტრაციოდ მოყვანილია მაგალითი ინგლისური ენიდან. ინგლისურ ენაში dip და tip აღწერს ორ განსხვავებულ ცნებას. ასე რომ, ინგლისურში /d/ და /t/ ორი სხვადასხვა ფონემაა. ეს ფონეტიკური ნაირფეროვნება ყველაზე მეტად გამოხატულია აფრიკულ ენებში. მაგრამ რაც უფრო მეტად შორდებით აფრიკას, ეს ნაირფეროვნება მკვეთრად კლებულობს. და მეცნიერებიც სწორედ ამაში ხედავენ საკუთარი თეორიის დადასტურებას. მეცნიერები ამას დამაარსებლის ეფექტს უწოდებენ. როდესაც ხალხმა აფრიკა დატოვა, მათ თან წაიღეს საკუთარი ენა. მაგრამ უფრო ნაკლებმა ახალმოსახლემ თან ასევე უფრო ნაკლები ფონემა მოიტანა. როგორც ჩანს, უკვე დამტკიცებულია, რომ "ჰომო საპიენსი" აფრიკიდან წარმოიშვა. ჩვენ გვაინტერესებს, ეს მათ ენასაც ეხება, თუ არა...
სლაიდი 22
სლაიდი 23
პირველი ენა აუცილებლად პრიმიტიული და ღარიბი უნდა ყოფილიყო. თავდაპირველი მეტყველება, ცხადია, ვერ იქნებოდა იმ დონით და ხარისხით დანაწევრებული, როგორიც დღესაა. ის გაცილებით ბუნდოვანი და გაურკვეველი უნდა ყოფილიყო. იგი შედგენილი უნდა ყოფილიყო ე.წ. ბგერა-წინადადებებისაგან, რომლებიც ინტონაციასა და ჟესტთან უნდა ყოფილიყო შეზრდილი (როგორიცაა, ვთქვათ – „აჩუ!‘‘). მაშასადამე, ძირითადი ერთეული უნდა ყოფილიყო ერთმარცვლიანი ბგერათკომპლექსი პირველი სიტყვები უამრავი მნიშვნელობის მქონე უნდა ყოფილიყო. ენის სტრუქტურა კი მოგვიანებით თანდათანობით უნდა ჩამოყალიბებულიყო (კოდუხოვი).
სლაიდი 24
როგორ გაჩნდა ენა?
ენის წარმოშობის თეორიები იყოფა არამეცნიერულ და მეცნიერულ თეორიებად: მათი მიხედვით, ენა ან თვითონ, ბუნებრივი გზით უნდა წარმოქმნილიყო, ან ვიღაცას, რაღაც აქტიურ, შემოქმედ, ზებუნებრივ ძალას უნდა შეექმნა თუ შემოეტანა გარედან.
ენის წარმოშობის რელიგიურ-მითოლოგიური ვერსიების მიხედვით, ლოგოსი/სიტყვა ჩვეულებრივი სიტყვა როდია. სწორედ ესაა ნაგულისმევი ბიბლიურ გამონათქვამში: „თავდაპირველად იყო სიტყვა, და ეს სიტყვა იყო ღმერთთან, და ეს სიტყვა იყო ღმერთი“.
ბაბილონის გოდოლი
სლაიდი 25
როგორ დაერქვა საგნებს სახელები?
ბუნებრივი ნიშნების მიხედვით? (ფიუსეი)
პირობითად - ადამიანთა შეთანხმებით? (თესეი)
რატომ ჰქვია მრავალძარღვას მრავალძარღვა?
რატომ ჰქვია წიგნს წიგნი?
სლაიდი 26
ენის წარმოშობით დაინტერესებული იყვნენ ენათმეცნიერების ჩამოყალიბებამდე მრავალი საუკუნით ადრე. ჯერ კიდევ ძველ საბერძნეთში (V-IV სს. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე) დიდი გატაცებით კამათობდნენ იმის შესახებ, რატომ ეწოდება საგანს ეს და არა სხვა სახელი, რა არის იმის საფუძველი, რომ ამა თუ იმ საგანს ასე უწოდებენ და არა სხვაგვარად. არსებობდა თეორიები, რომლებიც ამ საკითხს არკვევდნენ. ერთნი ამტკიცებდნენ:
ა) საგნის სახელი განსაზღვრულია საგნის ბუნებითო (ფიუსეი-„ბუნებითი“), ამ თეორიის მიხედვით, სიტყვები - საგანთა ანარეკლებია, საგანთა ბუნების ამსახველებია;
სლაიდი 27
ორივე თეორიაში მთავარია საკითხის დასმა _ რატომ იწოდება საგნები ასე და არა სხვაგვარად, _ და ეს კი წარმოადგენს ენის ფილოსოფიის ერთ-ერთ ძირითად საკითხს. იმავე დროს ეს საკითხი ენის წარმოშობასაც ეხება.
სლაიდი 28
რაც შეეხება ენის წარმოშობის მეცნიერულ თეორიებს, აუცილებელია თავიდანვე განვმარტოთ, თუ როგორ უნდა იქნეს გაგებული ტერმინი „მეცნიერული“. რატომ? იმიტომ რომ ჭეშმარიტია მხოლოდ ის თეორია, რომლის დასკვნები ემპირიული მასალის ანალიზს ეყრდნობა. ასეთი რამ არ არსებობს, რადგან ვერსად ვიპოვით პირველყოფილი ადამიანის მიერ ოდესღაც წარმოთქმულ იმ ბგერებს, რომელთა ანალიზიც აზრთან მათ კავშირს დაგვიდასტურებდა, ამიტომაცაა, რომ ენის წარმოშობის მეცნიერული მოსაზრებებიც, ჰიპოთეზების სახით უფრო განიხილება, ვიდრე თეორიების. მათ მეცნიერული მხოლოდ იმიტომ ეწოდება, რომ აერთიანებს თეზისი: ენა წარმოიშვა ბუნებრივი გზით, ის ადამიანის და საზოგადოების ხანგრძლივი ევოლუციის შედეგია.
სლაიდი 29
სლაიდი 30
ხმამიბაძვით თეორიებს, ხუმრობით „ავ ავ თეორიებსაც“ უწოდებდენ. ისინი ჯერ კიდევ ძველმა ბერძენმა ფილოსოფოსებმა წამოაყენეს და მათ ენის წარმოშობის ონომაპოეტური (,,სახელის შემქმნელი") თეორია უწოდეს. მათი მიხედვით, ადამიანმა სულიერ და უსულო საგნებს სახელები იმის მიხედვით შეარქვა, თუ რა ხმებს გამოსცემენ ისინი, ე.ი. მიბაძეს მათ. ცხადია, ყველა ენაში გვაქვს ჭიჭყინის, ბუყბუყის, ფაციფუცისა და ბრახაბრუხის მსგავსი სიტყვები, და ისინი მართლაც ხმამიბაძვით არის წარმოშობილი, მაგრამ ნებისმიერ ენაში ეს სიტყვები მხოლოდ პერიფერიული ლექსიკაა და არა ძირითადი. როგორ შეიქმნა ლექსიკის ძირითადი ფონდი, ე.ი. სიტყვები, რომლებიც ამგვარ ხმამიბაძვას გამორიცხავენ? ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, პირველყოფილი ადამიანი სიტყვებს ქმნიდა არა მარტო ხმებზე მიბაძვით, არამედ საგნის მიერ შექმნილ შთაბეჭდილებებზე მიბაძვით. (განეევი, 2001:12).
სლაიდი 31
ხმამიბაძვითი და რეფლექსების თეორიები ერთმანეთისგან განსხვავდება იმით, რომ პირველი მათგანის მიხედვით სიტყვის წარმოქმნას ბიძგს აძლევს გარე სამყარო – საგანთა მიერ გამოცემული ხმები. მეორის მიხედვით, კი ამ ფუნქციას ასრულებს ადამიანის შინაგანი სამყარო.
სლაიდი 32
სიმღერის თეორიას ისევ ადამიანის განცდებთან აქვს საქმე, ოღონდ ეს განცდები არ არის გამოწვეული გარეშე საგნების მიერ; ეს შინაგანი მოტივაციის განცდებია (ზოგი ავტორის აზრით, ამ განცდათა შორის მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა სქესობრივ სიყვარულთან დაკავშირებული განცდები, ე. ი. ბიოლოგიური მომენტი); ადამიანი მღეროდა ადრე, ვიდრე ის ლაპარაკს დაიწყებდა. ეს სიმღერა, ცხადია, უსიტყვო იყო. სიმღერაში გაიწვრთნა ადამიანის სამეტყველო აპარატი, გაადვილდა მისი გამოყენება მეტყველებისათვის.
შორისდებულების თეორიის პარალელურად გაჩნდა ჟესტების ენის თეორია, რომლის მიხედვითაც, პირველყოფილ ადამიანს ორი სახის ენა (სიგნალები) უნდა ჰქონოდა:
სლაიდი 33
ბ) ჟესტების, რომლებითაც გამოხატავდა წარმოდგენებს საგნებზე.
ჟესტები დაახლოებით სამი სახის უნდა ყოფილიყო:
1. მითითებითი
2. გამოხატვითი რომელთა მეშვეობითაც ამა თუ იმ საგნის
გამოსახულების ჩვენება ხდებოდა;
3. სიმბოლური, მაგ. თითი ტუჩთან, როგორც გაჩუმების სიმბოლო.
ჟესტების მნიშვნელობას, ცხადია, არავინ უარყოფს, მაგრამ ისინი მეორადია ბგერითი ენის შემდეგ. ვერანაირი ჟესტი ვერ გამოხატავს ცნებას, თუ ეს ცნება არ არსებობს. ჟესტები დღესაც ასრულებენ მნიშვნელოვან როლს კომუნიკაციის პროცესში, ოღონდ მათ დამხმარე საშუალების როლი აკისრია. მათ შეისწავლის სპეციალური დისციპლინა - პარალინგვისტიკა .
სლაიდი 34
ენის წარმოშობას, ისევე როგორც ადამიანის წინაპრის ადამიანად გარდაქმნას, შრომის პროცესს უკავშირებს; შრომა და შრომის განვითარება შეადგენდნენ ადამიანის საზოგადოების განვითარების საფუძველსა და ენის წარმოშობისათვის აუცილებელ წანამძღვრებს.
ამგვარად, ენა შეიქმნა იმისათვის, რომ დაეკმაყოფილებინა ურთიერთობის მოთხოვნილება. ენა შეიქმნა როგორც ურთიერთობისა და აზრთა გაზიარების საშუალება. ენას ასეთი დანიშნულება იმთავითვე ჰქონდა, იგი სწორედ ამისთვის იქმნებოდა. ბგერითი მეტყველება თავდაპირველად არ შედგებოდა დანაწევრებული ბგერებისაგან; განუვითარებელ ხორხს არ შეეძლო მათი წარმოთქმა; იგი თანდათანობით სწავლობდა დანაწევრებული ბგერების წარმოთქმას, ამასთან თვით ხორხიც თანდათანობით განიცდიდა გარდაქმნას. ალბათ ეს გრძელდებოდა ათეული ათასი წლების განმავლობაში. ადამიანის ისტორია ითვლის 60-50 ათას წელს, ხოლო ენის ისტორია 10 000 წელს.
სლაიდი 35
1. ენა მარტო ერთ ადგილას არ გაჩენილა (იგი შეიძლებოდა გაჩენილიყო ყველგან, სადაც საამისო პირობები იყო).
2. ცალკე მოხეტიალე „ადამიანი" არ ალაპარაკებულა, მეტყველება წარმოიშვა ადამიანთა ჯგუფში.
3. მეტყველება წარმოშვა სოციალურმა საჭიროებამ, ურთიერთობის მოთხოვნილებამ.
4. მეტყველება წარმოიშვა იმდროინდელი ადამიანების შრომითი საქმიანობის პროცესში.
5. პირველი მეტყველება იყო ბგერითი მეტყველება.
ასეთია ენის წარმოშობის ძირითადი ვერსიების ზოგადი მიმოხილვა.
სლაიდი 36
მონოგენეზისი – ერთი კერა, რომლის მიხედვითაც ადამიანი ერთ კონკრეტულ არეალში და, შესაბამისად, ერთ კონკრეტულ ენაზე უნდა ამეტყველებულიყო.
პოლიგენეზისი – მრავალი კერა-ადამიანის სხვადასხვა ლოკაციაში ამეტყველებას ვარაუდობს.

სლაიდი 37
ხმამიბაძვითი („ავ-ავ“ თეორია)
შორისდებულების („თფუ-თფუ“ თეორია)
შრომითი
სიმღერის
ჟესტური
ჯგუფური დავალება:აირჩიეთ თეორია და დაიცავით.
სლაიდი 38
Homo erectus - წელში გამართული ადამიანი
Homo sapiens - მოაზროვნე ადამიანი
შრომა
სოციალური საჭიროება

კითხვა:რომელი იყო გადამწყვეტი ფაქტორი – ბიოლოგიური თუ სოციალური?
სლაიდი 39
შამალა და ქამალა -მგლების ბუნაგში გაზრდილი ბავშვების შემთხვევა
დასკვნა:ენა თანდაყოლილი უნარი + სოციალური გარემო


სლაიდი 40
ბავშვი არ ქმნის, არამედ ითვისებს ამა თუ იმ ენას. ბავშვი ითვისებს იმ კოლექტივის ენას, რომელშიც იზრდება. ბავშვის ასამეტყველებლად აუცილებელია ადამიანთა საზოგადოება. ბავშვი წლინახევრის ასაკიდან თავის ბავშვურ ლუღლუღს თვითონ კი არ გარდაქმნის მეტყველებად, არამედ აკვირდება ირგვლივ მყოფთა სიტყვებს, ნელ-ნელა აცნობიერებს მათ მნიშვნელობებს, მრავალგზის იმეორებს მათ და იბეჭდავს გონებაში. ბავშვი რომ ადამიანთა საზოგადოებისაგან იზოლირებულად გაიზარდოს, იგი ვეღარასოდეს ამოიდგამს ენას, რაც კიდევ ერთხელ დაადასტურა ერთმა რეალურმა ფაქტმა: 1920 წელს ინდოეთში მგლების ბუნაგში იპოვეს დაახლოებით 6-7 წლის ორი გაველურებული ბავშვი (მათ ამალა და ქამალა შეარქვეს). ერთ-ერთი მათგანი ძალიან მალე გარდაიცვალა, მეორემ თითქმის ათი წელი იცოცხლა, მაგრამ ფსიქოლოგებისა და აღმზრდელ-მასწავლებლების ათწლიანი მუხლჩაუხრელი შრომის მიუხედავად, ის არათუ ვერ ამეტყველდა, ბოლომდე ვერ იქცა ადამიანად და მგელივით ყმუილს, ოთხზე სირბილსა და სხვა ქცევებსაც კი ვერ შეელია. მაიმუნი კი, პირიქით, ადამიანთა საზოგადოებაშიც რომ გაიზარდოს, ენას ვერ აითვისებს.
ადამიანის ამეტყველების, ანუ ენის ბუნებრივი გზით წარმოშობისათვის აუცილებელია:
სწორედ ამ პირობების დაკმაყოფილების შემდეგ შეძლო ადამიანმა ამეტყველება.
სლაიდი 41
ენა, როგორც მრავალასპექტიანი მოვლენა, საჭიროებს კომპლექსურ კვლევას, რის გამოც ენათმეცნიერება წარმოდგენილია დისციპლინათა ფართო სისტემით.
სლაიდი 42
რა არის ენათმეცნიერება?
ენათმეცნიერების დარგები
ფონეტიკა / ფონოლოგია
მორფოლოგია
სინტაქსი
ლექსიკოლოგია
დიალექტოლოგია
სოციოლინგვისტიკა
ფსიქოლინგვისტიკა
ნეიროლინგვისტიკა
ლინგვოკულტუროლოგია
არეალური ლინგვსიტიკა
ეთნოლინგვისტიკა
პოლიტლინგვისტიკა
გენდერლინგვისტიკა
სლაიდი 43
ენა არის:
ბგერითი ნიშანთა სისტემა
სოციალური ფენომენი
კოგნიტური ინსტრუმენტი
კულტურული მეხსიერება
სლაიდი 44
1.რატომ არ არის საკმარისი ენის განსაზღვრა მხოლოდ როგორც „ურთიერთობის საშუალება“?
2.ენა უფრო სოციალური მოვლენაა თუ ფსიქოლოგიური? დაასაბუთეთ.
3.შესაძლებელია თუ არა ენა არსებობდეს ინდივიდის გარეშე? შესაძლებელია თუ არა ინდივიდი ენის გარეშე?
რატომ არ შეიძლება ენა ჩაითვალოს მხოლოდ ბიოლოგიურ მოვლენად?
სლაიდი 45
• რატომ არის ენა კოლექტივის ქმნილება და არა ინდივიდის?
• რას გვიჩვენებს ბროკასა და ვერნიკეს ცენტრების არსებობა ენის ბუნებაზე?
• მონოლოგი თუ დიალოგი – რომელია ენის პირველადი ფორმა?
• თუ ადამიანი ახალ სიტყვას შექმნის და მას საზოგადოება არ მიიღებს, შეიძლება ის ჩაითვალოს ენობრივ ფაქტად?
სლაიდი 46
შესაძლებელია თუ არა კომუნიკაცია ექსპრესიული ფუნქციის გარეშე?
რა განსხვავებაა საკომუნიკაციო და კოგნიტიურ ფუნქციებს შორის?
ენა ქმნის აზრს თუ აზრი ქმნის ენას?
როგორ აისახება ეთნიკური იდენტობა ენაში?
სლაიდი 47
• ადამიანის მეტყველების წარმოშობა და კონკრეტული ენის წარმოშობა – ერთი და იგივე პროცესია?
• რომელი თეორია გეჩვენებათ ყველაზე ლოგიკურად და რატომ?
• შეიძლებოდა თუ არა ენა გაჩენილიყო მარტო მცხოვრებ ადამიანში?
• რას გვასწავლის „მგლების ბუნაგში გაზრდილი ბავშვების“ შემთხვევა ენის ბუნებაზე?
სლაიდი 48
საგნის სახელი ბუნებითია თუ შეთანხმებითი?
• შეიძლება თუ არა ჟესტური ენა ყოფილიყო ბგერითი ენის წინამორბედი?
• შესაძლებელია თუ არა სრულფასოვანი კომუნიკაცია მხოლოდ ჟესტებით?
სლაიდი 49
რა არის ენა?
ჩამოთვალეთ ენის ძირითადი ნიშნები.
რა ფუნქციები აქვს ენას?
სლაიდი 50
200 სავარჯიშო
რა არის ენა?
სწორი პასუხი: ბ) ადამიანთა ურთიერთობისა და აზრის გამოხატვის საშუალება
რა არის ენის ძირითადი ფუნქცია?
სწორი პასუხი: გ) ადამიანებს შორის კომუნიკაციის უზრუნველყოფა
ჩამოთვალეთ ქართული ენის სამი მნიშვნელოვანი ფუნქციური სტატუსი.
სამეტყველო, სალიტერატურო და სახელმწიფო ენა.
რას ნიშნავს ქართული, როგორც სამეტყველო ენა?
ქართული, როგორც სამეტყველო ენა, გამოიყენება ადამიანთა ყოველდღიურ და უშუალო ზეპირ თუ წერით ურთიერთობაში.
რას ნიშნავს ქართული, როგორც სალიტერატურო ენა?
სალიტერატურო ენა არის ნორმირებული და დამუშავებული ენის ფორმა, რომელსაც აქვს დადგენილი ლექსიკური, გრამატიკული, ორთოგრაფიული და სტილისტიკური ნორმები.
რას ნიშნავს ქართული, როგორც სახელმწიფო ენა?
ეს ნიშნავს, რომ ქართულ ენას სახელმწიფოში აქვს ოფიციალური და განსაკუთრებული სამართლებრივი ფუნქცია და გამოიყენება სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ცხოვრების მნიშვნელოვან სფეროებში.
სწორია თუ მცდარი?
სალიტერატურო ენა და ნებისმიერი ყოველდღიური საუბარი ერთმანეთის აბსოლუტურად იდენტურია.
მცდარია. სალიტერატურო ენა ნორმირებული ფორმაა, ხოლო ყოველდღიურ მეტყველებაში შეიძლება გვხვდებოდეს დიალექტური, სასაუბრო და სხვა არანორმირებული ფორმები.
რატომ არის ენა მნიშვნელოვანი საზოგადოებისთვის?
ენა უზრუნველყოფს კომუნიკაციას, ცოდნის გადაცემას, კულტურის შენარჩუნებას, ისტორიული მეხსიერების გაგრძელებასა და საზოგადოებრივი ურთიერთობების ორგანიზებას.
რა როლი აქვს ქართულ ენას ქართველი ერის კონსოლიდაციის პროცესში?
ქართული ენა ქმნის საერთო საკომუნიკაციო, კულტურულ და ისტორიულ სივრცეს და ამგვარად ხელს უწყობს ქართველი ერის კონსოლიდაციას.
შეავსეთ წინადადება:
ქართული ენის ისტორიული მნიშვნელობა განსაკუთრებით უკავშირდება ქართველი ერის ________ და ქართული ________ ჩამოყალიბებას.
კონსოლიდაციას; სახელმწიფოებრიობის.
სწორია თუ მცდარი?
ენა მხოლოდ კომუნიკაციის საშუალებაა და მას კულტურისა და ეროვნული თვითმყოფადობის შენარჩუნებაში როლი არ აქვს.
მცდარია. ენა კომუნიკაციასთან ერთად კულტურისა და ისტორიული მეხსიერების მნიშვნელოვანი მატარებელია.
რა კავშირია ენასა და კულტურას შორის?
ენა კულტურის მნიშვნელოვანი მატარებელია: მისი საშუალებით თაობებს გადაეცემა ცოდნა, ტრადიციები, ღირებულებები, ისტორიული მეხსიერება და კულტურული გამოცდილება.
რა კავშირია ენასა და სახელმწიფოებრიობას შორის?
საერთო სახელმწიფო ენა ხელს უწყობს სახელმწიფოებრივ კომუნიკაციას, ადმინისტრაციული და სამართლებრივი სისტემის ფუნქციონირებას და საერთო საზოგადოებრივი სივრცის ჩამოყალიბებას.
რომელია ენის საზოგადოებრივი ფუნქცია?
სწორი პასუხი: ბ) ადამიანთა შორის ურთიერთობის უზრუნველყოფა
რას ნიშნავს ენის ნორმა?
ენობრივი ნორმა არის საზოგადოებაში დამკვიდრებული და მიღებული სწორი გამოყენების წესი, რომელიც არეგულირებს ენის სხვადასხვა დონეზე მის გამოყენებას.
დაასახელეთ სალიტერატურო ენის ნორმირების რამდენიმე სფერო.
ორთოგრაფიული, ორთოეპიული, გრამატიკული, ლექსიკური და სტილისტიკური ნორმები.
სწორია თუ მცდარი?
სალიტერატურო ენის არსებობისთვის ნორმები აუცილებელი არ არის.
მცდარია. სალიტერატურო ენის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანი სწორედ მისი ნორმირებულობაა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი ქართული ენის შესწავლა?
ქართული ენის შესწავლა მნიშვნელოვანია როგორც სწორი და ეფექტიანი კომუნიკაციისთვის, ისე ქართული კულტურის, ისტორიის, ლიტერატურისა და ეროვნული ენობრივი მემკვიდრეობის გასააზრებლად.
რა არის ენათა კლასიფიკაციის ძირითადი მიზანი?
ენათა კლასიფიკაციის მიზანია ენების დაჯგუფება გარკვეული მეცნიერული კრიტერიუმების საფუძველზე და მათ შორის არსებული მსგავსებისა და განსხვავებების სისტემურად შესწავლა.
ენათა კლასიფიკაციის რომელი ორი სახე უნდა განვასხვავოთ პირველ რიგში?
სწორი პასუხი: ა) გენეალოგიური და ტიპოლოგიური
ქართული ენის კურსი – სავარჯიშოები №21–40
რომელია ენის, როგორც სამეტყველო საშუალების, ძირითადი ფუნქცია?
სწორი პასუხი: ბ) ადამიანებს შორის აზრებისა და ინფორმაციის გაცვლა
ჩამოთვალეთ ენის სამი ძირითადი სტატუსი, რომლებიც კურსის მიხედვით განიხილება.
ქართული არის სამეტყველო, სალიტერატურო და სახელმწიფო ენა.
სწორია თუ მცდარი?
ქართული ენის სახელმწიფო სტატუსი ნიშნავს, რომ იგი მხოლოდ სახელმწიფო დაწესებულებებში გამოიყენება.
მცდარია. სახელმწიფო ენის სტატუსი გულისხმობს მის განსაკუთრებულ სამართლებრივ და საზოგადოებრივ ფუნქციას სახელმწიფოში და არა მხოლოდ ადმინისტრაციულ სფეროში გამოყენებას.
დააკავშირეთ ცნება და მისი შესაბამისი განმარტება.
1 – გ
2 – ა
3 – ბ
რატომ არის მნიშვნელოვანი ქართული ენის სახელმწიფოებრივი ფუნქცია?
იგი უზრუნველყოფს სახელმწიფოებრივ და საზოგადოებრივ კომუნიკაციას, ხელს უწყობს სამართლებრივი, ადმინისტრაციული, საგანმანათლებლო და კულტურული სივრცის ერთიანობას.
შეავსეთ წინადადება:
ქართული ენის ისტორიული მნიშვნელობა დაკავშირებულია ქართველი ერის ________ და ________ პროცესებთან.
კონსოლიდაციისა და სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბების პროცესებთან.
რომელი ფაქტორი აძლიერებს ენის როლს ერის კონსოლიდაციაში?
სწორი პასუხი: ა) საერთო ენობრივი სივრცე
სწორია თუ მცდარი?
ენის განვითარება და ერის ისტორიული განვითარება ერთმანეთისგან სრულიად დამოუკიდებელი პროცესებია.
მცდარია. ენა მჭიდროდ არის დაკავშირებული საზოგადოების, კულტურისა და ისტორიული განვითარების პროცესებთან.
განმარტეთ ტერმინი „ენის კონსოლიდაციური ფუნქცია“.
ეს არის ენის უნარი, ხელი შეუწყოს ადამიანთა გაერთიანებას საერთო კომუნიკაციურ და კულტურულ სივრცეში და გააძლიეროს საერთო ეროვნული იდენტობა.
რომელი სამი სფერო შეიძლება დაუკავშირდეს ენის სახელმწიფოებრივ ფუნქციას?
სახელმწიფო მართვა, განათლება და სამართლებრივი/ადმინისტრაციული ურთიერთობები.
რას გულისხმობს ენათა გენეალოგიური კლასიფიკაცია?
სწორი პასუხი: ბ) ენების დაჯგუფებას საერთო წარმოშობისა და ნათესაობის მიხედვით
სწორია თუ მცდარი?
გენეალოგიური კლასიფიკაციის მთავარი კრიტერიუმი ენის სტრუქტურული მსგავსებაა.
მცდარია. მთავარი კრიტერიუმია საერთო წარმოშობა და გენეტიკური ნათესაობა.
რა მეთოდი გამოიყენება ენათა ისტორიული ნათესაობის დასადგენად?
ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი.
დაალაგეთ გენეალოგიური კლასიფიკაციის ძირითადი ერთეულები იერარქიული თანმიმდევრობით:
ენა – ოჯახი – ჯგუფი – განშტოება.
ზოგადი სქემის სახით: ენათა ოჯახი → განშტოება → ჯგუფი → კონკრეტული ენა.
კონკრეტულ კლასიფიკაციებში იერარქიული დონეების რაოდენობა შეიძლება განსხვავდებოდეს.
რა არის ენობრივი ოჯახი?
ენობრივი ოჯახი არის ერთმანეთთან გენეტიკურად დაკავშირებული ენების ერთობლიობა, რომლებიც საერთო წინაპარი ენისგან მომდინარეობენ.
რას გულისხმობს ენათა ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია?
სწორი პასუხი: ბ) ენების დაჯგუფებას სტრუქტურული მსგავსებების მიხედვით
დაასახელეთ ის ენობრივი დონეები, რომელთა მიხედვითაც შეიძლება ტიპოლოგიური მსგავსება გამოვლინდეს.
ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და სემანტიკური დონეები.
სწორია თუ მცდარი?
ერთი ენა მხოლოდ ერთ ტიპოლოგიურ ტიპს შეიძლება მიეკუთვნებოდეს.
მცდარია. ერთი ენა სხვადასხვა ენობრივი მახასიათებლის მიხედვით შეიძლება სხვადასხვა ტიპოლოგიურ ჯგუფში განიხილებოდეს.
განასხვავეთ გენეალოგიური და ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია ერთი წინადადებით.
გენეალოგიური კლასიფიკაცია ენებს საერთო წარმოშობის მიხედვით აჯგუფებს, ხოლო ტიპოლოგიური – მათი სტრუქტურული მსგავსებების მიხედვით.
რომელი კლასიფიკაცია პასუხობს კითხვას: „რომელი ენებისგან არის ეს ენა გენეტიკურად მონათესავე?“
სწორი პასუხი: ბ) გენეალოგიური
რა არის ენათა გენეალოგიური კლასიფიკაციის მთავარი საფუძველი?
სწორი პასუხი: ბ) საერთო წარმოშობა და ისტორიული ნათესაობა
რა განსხვავებაა გენეალოგიურ და ტიპოლოგიურ კლასიფიკაციას შორის?
გენეალოგიური კლასიფიკაცია ენებს წარმოშობისა და ნათესაობის მიხედვით აჯგუფებს, ხოლო ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია – სტრუქტურული მსგავსებების მიხედვით.
სწორია თუ მცდარი?
ორი ენის ტიპოლოგიური მსგავსება აუცილებლად ნიშნავს, რომ ისინი გენეტიკურად მონათესავე ენებია.
მცდარია. სტრუქტურული მსგავსება ყოველთვის არ მიუთითებს საერთო წარმოშობაზე.
რას სწავლობს ისტორიულ-შედარებითი ენათმეცნიერება?
იგი იკვლევს ენების ისტორიულ განვითარებას, მათ შორის შესაძლო ნათესაობას და საერთო წინაპარი ენის აღდგენის შესაძლებლობას.
რომელი კლასიფიკაცია აერთიანებს ენებს მათი სტრუქტურული თავისებურებების მიხედვით?
სწორი პასუხი: ბ) ტიპოლოგიური
რა შეიძლება იყოს ტიპოლოგიური კლასიფიკაციის საფუძველი?
სწორი პასუხი: გ) ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და სხვა სტრუქტურული ნიშნები
რას ნიშნავს „მორფოლოგიური ტიპოლოგია“?
მორფოლოგიური ტიპოლოგია ენებს ადარებს სიტყვის ფორმის აგების, მორფემების შეერთებისა და გრამატიკული მნიშვნელობების გამოხატვის თავისებურებების მიხედვით.
რომელი ტიპოლოგიური ცნება უკავშირდება მორფემების ერთმანეთთან შეერთების პრინციპს?
სწორი პასუხი: ა) აგლუტინაცია
რას ნიშნავს აგლუტინაციური ტიპი?
აგლუტინაციურ ენებში გრამატიკული მნიშვნელობები ხშირად გამოიხატება მორფემების თანმიმდევრული მიერთებით, სადაც თითოეულ მორფემას შედარებით მკაფიო ფუნქცია აქვს.
სწორია თუ მცდარი?
ტიპოლოგიური კლასიფიკაციის დროს მხოლოდ ერთი ენობრივი ნიშნის შესწავლა არის საკმარისი ენის მთლიანად დასახასიათებლად.
მცდარია. ენის ტიპოლოგიური დახასიათება შეიძლება სხვადასხვა სტრუქტურული ნიშნის ერთობლივი განხილვით.
რომელ ენობრივ ოჯახს მიეკუთვნება ქართული?
სწორი პასუხი: გ) ქართველურს
რომელი ენებია ქართველურ ენათა ოჯახის ძირითადი წარმომადგენლები?
ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური.
სწორია თუ მცდარი?
ქართული და მეგრული ქართველურ ენათა ოჯახის ენებია.
სწორია.
რატომ არის მნიშვნელოვანი ქართველური ენების შესწავლა ქართული ენის ისტორიისთვის?
ქართველური ენების შედარებითი შესწავლა საშუალებას გვაძლევს უკეთ გავიგოთ ქართული ენის ისტორიული განვითარება, ნათესაობა და საერთო ქართველური ენობრივი საფუძველი.
რა არის ქართველური ენები?
ქართველური ენები არის ერთმანეთთან გენეტიკურად დაკავშირებული ენათა ჯგუფი, რომლის ძირითადი წარმომადგენლებია ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური.
რომელია ქართველური ენების ჩამონათვალი?
სწორი პასუხი: ა) ქართული, სვანური, მეგრული, ლაზური
რა განსხვავებაა ენასა და დიალექტს შორის?
ენა უფრო ფართო საზოგადოებრივ-კომუნიკაციური სისტემაა, ხოლო დიალექტი – ენის ტერიტორიული ან სოციალური სახეობა, რომელსაც აქვს საკუთარი ფონეტიკური, ლექსიკური და გრამატიკული თავისებურებები.
სწორია თუ მცდარი?
დიალექტური განსხვავებები აუცილებლად ნიშნავს, რომ საუბრის შესაბამისი ფორმები დამოუკიდებელი ენებია.
მცდარია. დიალექტური განსხვავება თავისთავად არ არის საკმარისი ენისა და დიალექტის მკაცრად გასამიჯნად.
რატომ არის ქართული სალიტერატურო ენის ნორმების ცოდნა მნიშვნელოვანი?
იგი უზრუნველყოფს სწორ, ნათელ, ერთგვაროვან და საზოგადოებრივად მისაღებ კომუნიკაციას, განსაკუთრებით განათლებაში, მეცნიერებაში, მედიასა და ოფიციალურ სფეროებში.
შეაჯამეთ კურსის ამ ეტაპზე შესწავლილი ძირითადი საკითხები.
ამ ეტაპზე განვიხილეთ ენის არსი და ფუნქციები; ქართული ენის სამეტყველო, სალიტერატურო და სახელმწიფო სტატუსი; ენის როლი ეროვნული კონსოლიდაციისა და სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბებაში; ენათა გენეალოგიური და ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია; ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი; ქართველური ენები და ქართული ენის ადგილი მათ შორის.
რას გულისხმობს ქართული ენის, როგორც სახელმწიფო ენის, ფუნქცია?
სწორი პასუხი: გ) სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი ურთიერთობების უზრუნველყოფას
დაასახელეთ სფეროები, სადაც სახელმწიფო ენის ფუნქცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
სახელმწიფო მმართველობა, სამართალი, განათლება, მეცნიერება, კულტურა, ადმინისტრირება და საზოგადოებრივი კომუნიკაცია.
სწორია თუ მცდარი?
სახელმწიფო ენის ფუნქცია მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოების შიდა საქმიანობით შემოიფარგლება.
მცდარია. სახელმწიფო ენის ფუნქცია ფართო საზოგადოებრივ და სახელმწიფოებრივ სფეროებს მოიცავს.
რა მნიშვნელობა აქვს სალიტერატურო ენის ნორმებს?
სალიტერატურო ნორმები უზრუნველყოფს ენის ერთგვაროვან, სტაბილურ და საზოგადოებრივად შეთანხმებულ გამოყენებას.
რომელია სალიტერატურო ენის ნორმის მაგალითი?
სწორი პასუხი: ბ) დამკვიდრებული გრამატიკული ფორმის გამოყენება
რა როლი აქვს ქართულ სალიტერატურო ენას განათლებაში?
იგი ქმნის საერთო ნორმირებულ ენობრივ საფუძველს სასწავლო პროცესისთვის და ხელს უწყობს ცოდნის ზუსტ და თანმიმდევრულ გადაცემას.
სწორია თუ მცდარი?
სალიტერატურო ენა არ იცვლება და ისტორიულად სრულიად უცვლელი რჩება.
მცდარია. სალიტერატურო ენა ვითარდება საზოგადოებისა და ენის ისტორიული ცვლილებების შესაბამისად, თუმცა ნორმირებული გამოყენება მის სტაბილურობას უზრუნველყოფს.
რა არის ენის ისტორიული ფუნქცია?
ენა ინახავს და თაობიდან თაობას გადასცემს ისტორიულ გამოცდილებას, კულტურულ მეხსიერებასა და საზოგადოებრივ ცოდნას.
რატომ შეიძლება ენა ეროვნული თვითმყოფადობის ერთ-ერთ ძირითად ნიშნად ჩაითვალოს?
რადგან ენა დაკავშირებულია საერთო კულტურულ გამოცდილებასთან, ისტორიულ მეხსიერებასთან, ტრადიციებთან და საზოგადოებრივ ურთიერთობასთან.
რომელი დებულებაა სწორი?
სწორი პასუხი: გ) ენა ერთდროულად ინდივიდუალური და საზოგადოებრივი კომუნიკაციის საშუალებაა
რას ნიშნავს ენის საზოგადოებრივი ფუნქცია?
ეს ნიშნავს ენის გამოყენებას საზოგადოებრივი ურთიერთობების, კომუნიკაციის, ცოდნისა და კულტურული გამოცდილების გადაცემის პროცესში.
რა კავშირია ენასა და ეროვნულ კონსოლიდაციას შორის?
საერთო ენა ადამიანებს აერთიანებს საერთო საკომუნიკაციო და კულტურულ სივრცეში, რაც ეროვნული კონსოლიდაციის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია.
სწორია თუ მცდარი?
ეროვნული კონსოლიდაცია მხოლოდ ენობრივი ფაქტორით განისაზღვრება.
მცდარია. ენა მნიშვნელოვანი ფაქტორია, მაგრამ ეროვნული კონსოლიდაცია მრავალ ფაქტორს – ისტორიულს, კულტურულს, სოციალურ-პოლიტიკურს და სხვას – უკავშირდება.
რა არის გენეალოგიური ნათესაობა ენებს შორის?
გენეალოგიური ნათესაობა ნიშნავს, რომ ენებს აქვთ საერთო ისტორიული წარმოშობა, ანუ ისინი საერთო წინაპარი ენისგან განვითარდნენ.
რომელ მეთოდს ეფუძნება ენათა გენეტიკური ნათესაობის მეცნიერული კვლევა?
სწორი პასუხი: ბ) ისტორიულ-შედარებით მეთოდს
რა არის ტიპოლოგიური მსგავსება?
ტიპოლოგიური მსგავსება არის სხვადასხვა ენაში აღმოჩენილი მსგავსი სტრუქტურული თავისებურებები, რომლებიც აუცილებლობით არ მიუთითებს მათ საერთო გენეტიკურ წარმოშობაზე.
სწორია თუ მცდარი?
გენეტიკური ნათესაობა და ტიპოლოგიური მსგავსება ერთი და იგივე ცნებაა.
მცდარია. გენეტიკური ნათესაობა წარმოშობას უკავშირდება, ტიპოლოგიური მსგავსება კი – ენის სტრუქტურას.
რა შეიძლება შეისწავლოს ტიპოლოგიურმა კლასიფიკაციამ?
სწორი პასუხი: გ) ენის ფონოლოგიური, მორფოლოგიური და სინტაქსური სტრუქტურა
რატომ არ არის საკმარისი მხოლოდ ერთი კრიტერიუმი ენის სრულად დასახასიათებლად?
იმიტომ, რომ ენა რთული სისტემაა და მისი სრულყოფილი აღწერა მოითხოვს ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური, ლექსიკური, სემანტიკური და სხვა თავისებურებების გათვალისწინებას.
შემაჯამებელი კითხვა
რა ადგილი უკავია ქართულ ენას ქართული საზოგადოების ისტორიულ და თანამედროვე ცხოვრებაში?
ქართული ენა არის კომუნიკაციის, კულტურისა და ისტორიული მეხსიერების მნიშვნელოვანი საშუალება; სალიტერატურო და სახელმწიფო ფუნქციებით იგი უზრუნველყოფს საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი ცხოვრების მრავალ სფეროში ურთიერთობას და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქართული კულტურული სივრცის შენარჩუნებასა და განვითარებაში.
რა არის ქართული ენის შესწავლის ერთ-ერთი მთავარი მიზანი?
სწორი პასუხი: ბ) ქართული ენის სტრუქტურის, ფუნქციებისა და განვითარების შესწავლა
რას გულისხმობს ენის სისტემურობა?
ენა არის ურთიერთდაკავშირებული ელემენტებისა და წესების სისტემა, რომელშიც ფონემები, მორფემები, სიტყვები, წინადადებები და სხვა ერთეულები გარკვეული კანონზომიერებით ფუნქციონირებს.
დაასახელეთ ენის ძირითადი სტრუქტურული დონეები.
ფონეტიკურ-ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, ლექსიკური და სინტაქსური დონეები. ასევე მნიშვნელოვანია სემანტიკური და პრაგმატიკული ასპექტები.
რა შეისწავლის ფონეტიკა?
სწორი პასუხი: ბ) მეტყველების ბგერით მხარეს
რა შეისწავლის ფონოლოგია?
ფონოლოგია შეისწავლის ენის ბგერით სისტემას და იმ ფუნქციურ განსხვავებებს, რომლებსაც ბგერები ენობრივ სისტემაში ქმნიან.
რა არის მორფემა?
მორფემა არის ენის უმცირესი მნიშვნელობის მქონე სტრუქტურული ერთეული, რომელიც სიტყვის აგებულებაში მონაწილეობს.
რა შეისწავლის მორფოლოგია?
მორფოლოგია შეისწავლის სიტყვათა ფორმებს, მათ აგებულებას, გრამატიკულ კატეგორიებსა და ფორმაცვალებას.
რა შეისწავლის სინტაქსი?
სწორი პასუხი: გ) სიტყვათა ურთიერთობასა და წინადადების აგებულებას
რა არის ლექსიკა?
ლექსიკა არის ენის სიტყვებისა და ლექსიკური ერთეულების ერთობლიობა.
სწორია თუ მცდარი?
ენის ლექსიკა სრულიად უცვლელია და საზოგადოებრივი განვითარების გავლენას არ განიცდის.
მცდარია. ლექსიკა მუდმივად განიცდის ცვლილებას: ჩნდება ახალი სიტყვები, იცვლება მნიშვნელობები, ზოგი სიტყვა კი თანდათან იშვიათდება ან ქრება.
რატომ იცვლება ენა?
ენა იცვლება საზოგადოებრივი, კულტურული, ისტორიული, ტექნოლოგიური და სხვა ფაქტორების გავლენით.
რას ნიშნავს ენის დინამიკურობა?
ენის დინამიკურობა ნიშნავს, რომ ენა ვითარდება და დროთა განმავლობაში იცვლის როგორც ფორმებს, ისე ლექსიკურ შემადგენლობასა და გამოყენების სფეროებს.
სწორია თუ მცდარი?
ენის ცვლილება აუცილებლად ნიშნავს ენის გაუარესებას.
მცდარია. ენობრივი ცვლილება ბუნებრივი ისტორიული პროცესია და თავისთავად არც დადებითია და არც უარყოფითი.
რა არის ენის ფუნქციური სტილი?
ფუნქციური სტილი არის ენის გამოყენების გარკვეული სახეობა, რომელიც კონკრეტულ სფეროს, მიზანსა და კომუნიკაციურ ვითარებას შეესაბამება.
რომელი შეიძლება იყოს ფუნქციური სტილის სფერო?
სწორი პასუხი: ა) სამეცნიერო
რატომ არის მნიშვნელოვანი ენისა და მეტყველების ერთმანეთისგან გარჩევა?
ენა არის საზოგადოებრივად ჩამოყალიბებული ნიშნებისა და წესების სისტემა, ხოლო მეტყველება ამ სისტემის კონკრეტულ გამოყენებას წარმოადგენს.
რას ნიშნავს ენის ნორმალიზაცია?
ენის ნორმალიზაცია არის პროცესის ერთობლიობა, რომლის დროსაც განისაზღვრება და მყარდება სალიტერატურო ენის გამოყენების ნორმები.
სწორია თუ მცდარი?
დიალექტები ენის შესწავლისთვის უმნიშვნელოა.
მცდარია. დიალექტები მნიშვნელოვან მასალას გვაძლევს ენის ისტორიის, ტერიტორიული მრავალფეროვნებისა და ენობრივი ცვლილებების შესასწავლად.
რა მნიშვნელობა აქვს ქართული დიალექტების შესწავლას?
ქართული დიალექტების შესწავლა საშუალებას გვაძლევს გამოვიკვლიოთ ქართული ენის ტერიტორიული მრავალფეროვნება, ისტორიული განვითარება, ლექსიკური და გრამატიკული თავისებურებები.
შემაჯამებელი ქვიზი
რომელი დებულება აერთიანებს კურსის ამ ეტაპზე განხილულ ძირითად იდეებს?
სწორი პასუხი: გ) ქართული ენა არის რთული, განვითარებადი სისტემა, რომელსაც აქვს სამეტყველო, სალიტერატურო, სახელმწიფო, კულტურული და საზოგადოებრივი ფუნქციები.
რას ნიშნავს ენის გენეალოგიური კლასიფიკაცია?
სწორი პასუხი: ბ) ენების დაჯგუფებას საერთო წარმოშობისა და ნათესაობის მიხედვით
რა არის ენის გენეტიკური ნათესაობის მთავარი ნიშანი?
საერთო წინაპარი ენა და მისგან ისტორიული განვითარების გზით წარმოშობა.
რომელია გენეალოგიური კლასიფიკაციის ძირითადი ერთეული?
სწორი პასუხი: ა) ოჯახი
რას ეწოდება ენათა ოჯახი?
ენათა ოჯახი ეწოდება გენეტიკურად მონათესავე ენების ერთობლიობას, რომელთაც საერთო წარმოშობა აქვთ.
სწორია თუ მცდარი?
ენათა ოჯახში გაერთიანებული ყველა ენა ერთმანეთის თანამედროვე ფორმიდან არის წარმოშობილი.
მცდარია. მონათესავე ენები, როგორც წესი, საერთო წინაპარი ენისგან დამოუკიდებელი ისტორიული განვითარების შედეგად ყალიბდებიან.
რა როლი აქვს ისტორიულ-შედარებით მეთოდს?
იგი საშუალებას იძლევა სხვადასხვა ენის მასალის შედარებით დადგინდეს ისტორიული ნათესაობა და რეგულარული შესაბამისობები.
რას ნიშნავს „საერთო წინაპარი ენა“?
ეს არის ენა, რომლისგანაც ისტორიული განვითარების პროცესში რამდენიმე მონათესავე ენა ჩამოყალიბდა.
სწორია თუ მცდარი?
თუ ორ ენას რამდენიმე მსგავსი სიტყვა აქვს, ეს უკვე საკმარისია მათი გენეტიკური ნათესაობის დასამტკიცებლად.
მცდარია. ნათესაობის დასადგენად საჭიროა სისტემური და რეგულარული შესაბამისობების გამოვლენა და ისტორიულ-შედარებითი ანალიზი.
რა არის ტიპოლოგიური კლასიფიკაციის მთავარი პრინციპი?
ენების სტრუქტურული თავისებურებების შედარება და მსგავსების მიხედვით დაჯგუფება.
რომელი განსხვავებაა სწორი?
სწორი პასუხი: ბ) გენეალოგიური – წარმოშობა; ტიპოლოგიური – სტრუქტურა
რა არის მორფოლოგიური ტიპოლოგიის საგანი?
იგი იკვლევს, როგორ არის აგებული სიტყვები და როგორ გამოიხატება გრამატიკული მნიშვნელობები სიტყვათა ფორმებში.
რა არის აგლუტინაცია?
აგლუტინაცია არის მორფოლოგიური აგების პრინციპი, რომლის დროსაც გრამატიკული მნიშვნელობები ხშირად გამოიხატება მორფემების თანმიმდევრული მიერთებით.
რომელია აგლუტინაციის დამახასიათებელი ნიშანი?
სწორი პასუხი: ბ) მორფემების თანმიმდევრული მიერთება
რას გულისხმობს სინთეზური ენის მახასიათებელი?
სინთეზურ ენებში გრამატიკული ურთიერთობები მნიშვნელოვნად გამოიხატება სიტყვის ფორმის ცვლილებითა და მორფოლოგიური საშუალებებით.
სწორია თუ მცდარი?
ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია მხოლოდ მორფოლოგიას სწავლობს.
მცდარია. ტიპოლოგიური კვლევა შეიძლება მოიცავდეს ფონოლოგიას, მორფოლოგიას, სინტაქსს, სემანტიკასა და სხვა სტრუქტურულ სფეროებს.
რა არის ფონოლოგიური ტიპოლოგია?
ფონოლოგიური ტიპოლოგია სხვადასხვა ენას ადარებს მათი ბგერითი სისტემების, ფონემური შემადგენლობისა და ფონოლოგიური ორგანიზაციის მიხედვით.
რა არის სინტაქსური ტიპოლოგია?
სინტაქსური ტიპოლოგია იკვლევს ენებში სიტყვათა ურთიერთობას, წინადადების აგებასა და სინტაქსურ კონსტრუქციებს.
რატომ შეიძლება ერთი ენა რამდენიმე ტიპოლოგიური მახასიათებლით ხასიათდებოდეს?
იმიტომ, რომ ენის სხვადასხვა დონეს შეიძლება სხვადასხვა სტრუქტურული თავისებურება ჰქონდეს; ამიტომ ერთი ენის ტიპოლოგიური აღწერა მხოლოდ ერთი ნიშნით არ შემოიფარგლება.
დაასახელეთ ქართველური ენები.
ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური.
შემაჯამებელი კითხვა
რა ადგილი უკავია ქართულ ენას ენათა გენეალოგიურ და ტიპოლოგიურ შესწავლაში?
ქართული მიეკუთვნება ქართველურ ენათა ოჯახს და მისი შესწავლა შესაძლებელია როგორც გენეალოგიური თვალსაზრისით – ქართველურ ენებთან ისტორიული ნათესაობის კონტექსტში, ისე ტიპოლოგიური თვალსაზრისით – მისი ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური და სხვა სტრუქტურული თავისებურებების მიხედვით.
რა განაპირობებს ენის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას საზოგადოებაში?
სწორი პასუხი: ბ) ადამიანთა ურთიერთობისა და გამოცდილების გადაცემის შესაძლებლობა
რას გადასცემს ენა ერთი თაობიდან მეორეს?
ენა გადასცემს ცოდნას, კულტურულ გამოცდილებას, ტრადიციებს, ღირებულებებსა და ისტორიულ მეხსიერებას.
სწორია თუ მცდარი?
ენა მხოლოდ აწმყოს კომუნიკაციის საშუალებაა და წარსულის გამოცდილებას ვერ ინახავს.
მცდარია. ენა ისტორიული და კულტურული გამოცდილების შენარჩუნებისა და გადაცემის მნიშვნელოვანი საშუალებაცაა.
რა არის ენის საკომუნიკაციო ფუნქცია?
ეს არის ენის უნარი, უზრუნველყოს ადამიანებს შორის აზრების, ინფორმაციის, ემოციებისა და გამოცდილების გაცვლა.
რომელი ფუნქცია უკავშირდება კულტურული მემკვიდრეობის გადაცემას?
სწორი პასუხი: ა) კულტურული
რა მნიშვნელობა აქვს საერთო ენას საზოგადოებისათვის?
საერთო ენა ქმნის ერთიან საკომუნიკაციო სივრცეს და ხელს უწყობს საზოგადოებრივი ურთიერთობების, კულტურისა და საერთო გამოცდილების შენარჩუნებას.
რატომ არის ენა ეროვნული ერთიანობის მნიშვნელოვანი ფაქტორი?
იმიტომ, რომ იგი აერთიანებს ადამიანებს საერთო კომუნიკაციურ და კულტურულ სივრცეში.
სწორია თუ მცდარი?
საერთო ენა ეროვნული კონსოლიდაციის ერთადერთი ფაქტორია.
მცდარია. ენა მნიშვნელოვანი ფაქტორია, მაგრამ ეროვნული კონსოლიდაცია მრავალ ისტორიულ, კულტურულ, სოციალურ და პოლიტიკურ ფაქტორს ეფუძნება.
რას ნიშნავს ენის ეროვნული ფუნქცია?
იგი გულისხმობს ენის როლს ეროვნული ერთიანობის, კულტურული თვითმყოფადობისა და საერთო ისტორიული მეხსიერების ჩამოყალიბებასა და შენარჩუნებაში.
როგორ უკავშირდება ენა ეროვნულ თვითმყოფადობას?
ენა ეროვნული თვითმყოფადობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მატარებელია, რადგან მასში აისახება ერის კულტურა, ისტორია და კოლექტიური გამოცდილება.
ჩამოთვალეთ ქართული ენის სამი ძირითადი სტატუსი.
სამეტყველო, სალიტერატურო და სახელმწიფო ენა.
რა განასხვავებს სამეტყველო ენას სალიტერატურო ენისგან?
სამეტყველო ენა მოიცავს ყოველდღიურ კომუნიკაციას, ხოლო სალიტერატურო ენა წარმოადგენს ნორმირებულ და სტანდარტიზებულ ენობრივ ფორმას.
რა არის სალიტერატურო ენის მთავარი ნიშანი?
სწორი პასუხი: ა) ნორმირებულობა
რას უზრუნველყოფს სალიტერატურო ენის ნორმა?
იგი უზრუნველყოფს სწორ, სტაბილურ და საზოგადოებრივად შეთანხმებულ ენობრივ გამოყენებას.
რა მნიშვნელობა აქვს სახელმწიფო ენას განათლების სფეროში?
სახელმწიფო ენა უზრუნველყოფს საგანმანათლებლო პროცესის საერთო ენობრივ საფუძველს და ცოდნის სისტემურ გადაცემას.
რომელ სფეროში გამოიყენება სახელმწიფო ენა?
სწორი პასუხი: ა) სამართალში
დაასახელეთ კიდევ სამი სფერო, სადაც სახელმწიფო ენის ფუნქცია მნიშვნელოვანია.
სახელმწიფო მმართველობა, განათლება და ადმინისტრირება.
სწორია თუ მცდარი?
სახელმწიფო ენის ფუნქცია ენის გამოყენების მხოლოდ ერთი, ვიწრო სფეროა.
მცდარია. სახელმწიფო ენის ფუნქცია მრავალ საზოგადოებრივ და სახელმწიფოებრივ სფეროს მოიცავს.
რას ნიშნავს ენის ფუნქციური მრავალფეროვნება?
ეს ნიშნავს, რომ ერთი ენა შეიძლება სხვადასხვა სოციალურ, კულტურულ, სახელმწიფოებრივ, სამეცნიერო და კომუნიკაციურ სფეროში განსხვავებული მიზნით გამოიყენებოდეს.
შემაჯამებელი კითხვა
რატომ არის ქართული ენა მნიშვნელოვანი ქართველი ერისათვის?
ქართული ენა წარმოადგენს კომუნიკაციის, კულტურის, ისტორიული მეხსიერებისა და ეროვნული თვითმყოფადობის მნიშვნელოვან საფუძველს და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ქართული საზოგადოებისა და სახელმწიფოებრივი სივრცის განვითარებაში.
რა კავშირია ენასა და სახელმწიფოებრიობას შორის?
ენა სახელმწიფოში უზრუნველყოფს სახელმწიფოებრივ კომუნიკაციას, სამართლებრივ და ადმინისტრაციულ ურთიერთობასა და საზოგადოებრივი ცხოვრების ორგანიზებას.
სწორია თუ მცდარი?
სახელმწიფო ენა სახელმწიფოს კულტურულ და ადმინისტრაციულ ცხოვრებასთან არ არის დაკავშირებული.
მცდარია.
რატომ არის სახელმწიფო ენის ცოდნა მნიშვნელოვანი მოქალაქისთვის?
იგი ხელს უწყობს მოქალაქის სრულფასოვან მონაწილეობას სახელმწიფოებრივ, საგანმანათლებლო, სამართლებრივ და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში.
რომელი ცნება უკავშირდება სახელმწიფოში ენის ოფიციალურ გამოყენებას?
სწორი პასუხი: ა) სახელმწიფო ენა
როგორ შეიძლება ენა სახელმწიფოებრიობის განმტკიცებას ემსახურებოდეს?
საერთო სახელმწიფოებრივი ენობრივი სივრცე ხელს უწყობს ადმინისტრირების, განათლების, სამართლისა და საზოგადოებრივი კომუნიკაციის ერთიანობას.
რა როლი აქვს ენას ისტორიული სახელმწიფოებრიობის შესწავლაში?
ენობრივი მასალა გვაძლევს მნიშვნელოვან ინფორმაციას საზოგადოების ისტორიის, კულტურისა და ისტორიული განვითარების შესახებ.
სწორია თუ მცდარი?
ენის ისტორიის შესწავლა საზოგადოების ისტორიის შესწავლისგან სრულიად დამოუკიდებელია.
მცდარია. ენისა და საზოგადოების ისტორიული განვითარება ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.
რას ნიშნავს ენის ისტორიული მეხსიერება?
ეს არის ენის უნარი, შეინარჩუნოს წარსულში ჩამოყალიბებული ლექსიკური, გრამატიკული, კულტურული და სხვა ენობრივი ნიშნები.
რა როლი აქვს ენას კულტურული მემკვიდრეობის დაცვაში?
ენა ინახავს ზეპირსიტყვიერებას, ლიტერატურას, ტერმინოლოგიას, ტრადიციებსა და ისტორიულ გამოცდილებას.
შემაჯამებელი კითხვა
როგორ უკავშირდება ქართული ენა კულტურასა და სახელმწიფოებრიობას?
ქართული ენა ერთდროულად არის კულტურული მემკვიდრეობის მატარებელი და სახელმწიფოებრივი კომუნიკაციის მნიშვნელოვანი საშუალება.
რა არის ენათა გენეალოგიური კლასიფიკაცია?
ენათა გენეალოგიური კლასიფიკაცია არის ენების დაჯგუფება მათი საერთო წარმოშობისა და ისტორიული ნათესაობის საფუძველზე.
რომელ კითხვას პასუხობს გენეალოგიური კლასიფიკაცია?
სწორი პასუხი: ბ) რომელ ენებთან აქვს ენას ისტორიული ნათესაობა?
რა არის გენეტიკურად მონათესავე ენები?
ესენია ენები, რომლებიც საერთო წინაპარი ენისგან ისტორიული განვითარების შედეგად არიან წარმოშობილი.
რა არის ენობრივი ოჯახი?
ენობრივი ოჯახი არის გენეტიკურად მონათესავე ენების ერთობლიობა.
სწორია თუ მცდარი?
ენათა ოჯახში გაერთიანება მათი მხოლოდ გეოგრაფიული სიახლოვით განისაზღვრება.
მცდარია. გენეალოგიური კლასიფიკაციის საფუძველი არის გენეტიკური ნათესაობა, და არა მხოლოდ გეოგრაფიული სიახლოვე.
რა მეთოდი გამოიყენება ენათა ნათესაობის დასადგენად?
ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი.
რას გულისხმობს ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი?
იგი გულისხმობს მონათესავე ენების შესაბამისი მასალის ისტორიულ და შედარებით ანალიზს, რათა გამოვლინდეს კანონზომიერი შესაბამისობები და საერთო წარმოშობა.
რომელი ფაქტი არ არის საკმარისი გენეტიკური ნათესაობის დასამტკიცებლად?
სწორი პასუხი: ა) რამდენიმე შემთხვევითი მსგავსება
რატომ არის რეგულარული შესაბამისობები მნიშვნელოვანი?
ისინი აჩვენებს, რომ მსგავსებები სისტემურია და ისტორიული კავშირით შეიძლება აიხსნას, და არა შემთხვევითი დამთხვევით.
სწორია თუ მცდარი?
გენეალოგიური კლასიფიკაცია და გეოგრაფიული კლასიფიკაცია ერთი და იგივეა.
მცდარია. გენეალოგიური კლასიფიკაცია წარმოშობასა და ნათესაობას ეფუძნება, გეოგრაფიული კი – ტერიტორიულ განაწილებას.
რა არის საერთო წინაპარი ენა?
საერთო წინაპარი ენა არის ისტორიულად არსებული ენობრივი საფუძველი, რომლისგანაც მონათესავე ენები განვითარდნენ.
რატომ ვერ განვსაზღვრავთ ენობრივ ნათესაობას მხოლოდ თანამედროვე მსგავსებით?
იმიტომ, რომ თანამედროვე ენებს შორის მსგავსება შეიძლება წარმოიშვას სესხების, კონტაქტისა და სხვა ფაქტორების შედეგადაც.
რა არის ენობრივი სესხება?
ენობრივი სესხება არის ერთი ენის მიერ სხვა ენიდან სიტყვის, გამოთქმის ან სხვა ენობრივი ელემენტის მიღება.
სწორია თუ მცდარი?
სიტყვის სხვა ენასთან მსგავსება ყოველთვის ამტკიცებს გენეტიკურ ნათესაობას.
მცდარია. მსგავსება შეიძლება სესხებითაც იყოს განპირობებული.
რა მნიშვნელობა აქვს ისტორიულ მონაცემებს ენათა კლასიფიკაციაში?
ისტორიული მონაცემები ეხმარება მკვლევარს ენათა განვითარების, კონტაქტებისა და შესაძლო ნათესაობის განსაზღვრაში.
რომელ ენობრივ ოჯახს მიეკუთვნება ქართული?
სწორი პასუხი: ბ) ქართველურს
დაასახელეთ ქართველური ენები.
ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური.
სწორია თუ მცდარი?
ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური ქართველურ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება.
სწორია.
რა მნიშვნელობა აქვს ქართველური ენების შედარებით შესწავლას?
იგი საშუალებას გვაძლევს უკეთ შევისწავლოთ ქართველურ ენათა ისტორიული ნათესაობა, საერთო საფუძველი და თითოეული ენის განვითარების თავისებურებები.
რომელი ენა წარმოადგენს ქართველურ ენათა ოჯახის ერთ-ერთ ძირითად წარმომადგენელს?
სწორი პასუხი: ა) ქართული
რა არის ქართველურ ენათა საერთო მნიშვნელობა ქართული ენის კვლევისთვის?
მათი შესწავლა ქმნის მნიშვნელოვან საფუძველს ქართული ენის ისტორიული წარმოშობისა და განვითარების უკეთ გასააზრებლად.
რატომ არის მნიშვნელოვანი მეგრულისა და ლაზურის შესწავლა?
ისინი ქართველურ ენათა ოჯახის წევრები არიან და მათი შედარება ქართულთან ხელს უწყობს ქართველური ენობრივი სისტემის ისტორიული თავისებურებების კვლევას.
რატომ არის მნიშვნელოვანი სვანური ენის შესწავლა?
სვანური ქართველურ ენათა ოჯახის ერთ-ერთი ენაა და მისი მონაცემები მნიშვნელოვანია ქართველური ენების ისტორიულ-შედარებითი შესწავლისთვის.
სწორია თუ მცდარი?
ქართველური ენების არსებობა ხელს უშლის ქართული ენის ისტორიის შესწავლას.
მცდარია. პირიქით, მათი შედარება ქართული ენის ისტორიული კვლევის მნიშვნელოვანი წყაროა.
რა არის ქართველური ენების კვლევის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა?
ქართველურ ენებს შორის ისტორიული ნათესაობისა და საერთო ენობრივი საფუძვლის შესწავლა.
რა მეთოდი არის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ქართველური ენების შედარებისთვის?
ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი.
სწორია თუ მცდარი?
ქართველური ენების შესწავლა მხოლოდ თანამედროვე მეტყველების აღწერით შემოიფარგლება.
მცდარია. იგი მოიცავს როგორც თანამედროვე მდგომარეობის, ისე ისტორიული განვითარებისა და ნათესაობის კვლევას.
როგორ ეხმარება დიალექტოლოგია ქართული ენის კვლევას?
დიალექტოლოგია გვაწვდის მასალას ტერიტორიული ვარიანტების, ისტორიული ცვლილებებისა და ენის მრავალფეროვნების შესასწავლად.
რა განსხვავებაა ქართველურ ენასა და ქართულ დიალექტს შორის?
ქართველური ენა არის გენეტიკურად დაკავშირებული ენათა ოჯახის წევრი, ხოლო ქართული დიალექტი არის ქართული ენის ტერიტორიული ან სოციალური ვარიანტი.
შემაჯამებელი კითხვა
რატომ არის ქართული ენის ადგილი ქართველურ ენათა ოჯახში მნიშვნელოვანი?
იმიტომ, რომ ქართული ქართველურ ენათა ოჯახის წევრია და მისი შედარება მეგრულთან, ლაზურთან და სვანურთან საშუალებას იძლევა უკეთ იქნეს შესწავლილი ქართული ენის ისტორიული ნათესაობა და განვითარება.
რა არის ენათა ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია?
ეს არის ენების დაჯგუფება მათი სტრუქტურული და ფუნქციური მსგავსებების საფუძველზე.
რა არის ტიპოლოგიური კლასიფიკაციის მთავარი განსხვავება გენეალოგიურისგან?
ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია ენის სტრუქტურას იკვლევს, გენეალოგიური კი – წარმოშობასა და ისტორიულ ნათესაობას.
რომელ სფეროებს შეიძლება მოიცავდეს ტიპოლოგიური კვლევა?
სწორი პასუხი: ბ) ფონოლოგიას, მორფოლოგიას, სინტაქსს და სემანტიკას
რა არის მორფოლოგიური ტიპოლოგია?
მორფოლოგიური ტიპოლოგია ენებს ადარებს სიტყვის აგებისა და გრამატიკული მნიშვნელობების გამოხატვის მიხედვით.
რა არის აგლუტინაციური პრინციპი?
ეს არის ისეთი მორფოლოგიური პრინციპი, რომლის დროსაც გრამატიკული მნიშვნელობები ხშირად გამოიხატება მორფემების თანმიმდევრული მიერთებით.
სწორია თუ მცდარი?
აგლუტინაცია მხოლოდ ლექსიკური მნიშვნელობების გამოხატვის საშუალებაა.
მცდარია. აგლუტინაცია პირველ რიგში უკავშირდება გრამატიკული მნიშვნელობების მორფოლოგიურად გამოხატვას.
რა არის სინთეზური ტიპის ზოგადი მახასიათებელი?
გრამატიკული ურთიერთობების მნიშვნელოვანი ნაწილის გამოხატვა სიტყვის ფორმის ცვლილებითა და მორფოლოგიური საშუალებებით.
რა არის ანალიტიკური ტიპის ზოგადი მახასიათებელი?
გრამატიკული მნიშვნელობების მნიშვნელოვანი ნაწილის გამოხატვა დამხმარე სიტყვებით, ცალკე ფორმანტებითა და სინტაქსური საშუალებებით, ვიდრე მხოლოდ სიტყვის შიდა ცვლილებით.
სწორია თუ მცდარი?
ერთი ენის ტიპოლოგიური აღწერა მხოლოდ მორფოლოგიური ნიშნებით უნდა შემოიფარგლოს.
მცდარია. ტიპოლოგიური აღწერა შეიძლება მოიცავდეს ფონოლოგიურ, მორფოლოგიურ, სინტაქსურ, სემანტიკურ და სხვა ნიშნებს.
რას სწავლობს ფონოლოგიური ტიპოლოგია?
იგი ადარებს ენების ბგერით სისტემებსა და ფონოლოგიურ ორგანიზაციას.
რას სწავლობს სინტაქსური ტიპოლოგია?
იგი იკვლევს ენებში წინადადების აგების, სიტყვათა ურთიერთობისა და სინტაქსური ორგანიზაციის მსგავსებებსა და განსხვავებებს.
რას სწავლობს სემანტიკური ტიპოლოგია?
იგი იკვლევს, როგორ გამოიხატება და ორგანიზდება მნიშვნელობები სხვადასხვა ენაში.
სწორია თუ მცდარი?
ტიპოლოგიური მსგავსება აუცილებლად მიუთითებს საერთო წინაპარ ენაზე.
მცდარია. ტიპოლოგიური მსგავსება შეიძლება არსებობდეს გენეტიკური ნათესაობის გარეშეც.
რატომ შეიძლება არამონათესავე ენებს ჰქონდეთ მსგავსი სტრუქტურული ნიშნები?
მსგავსება შეიძლება განპირობებული იყოს ენათა ტიპოლოგიური უნივერსალიებით, ფუნქციური საჭიროებებით, ენობრივი კონტაქტით ან დამოუკიდებელი განვითარების შედეგად.
რა არის ენობრივი ტიპი?
ენობრივი ტიპი არის ენათა ისეთი დაჯგუფება, რომლებიც იზიარებენ გარკვეულ სტრუქტურულ მახასიათებლებს.
სწორია თუ მცდარი?
ენას შეიძლება სხვადასხვა ტიპოლოგიური მახასიათებელი ერთდროულად ჰქონდეს.
სწორია.
რატომ არ უნდა გავაიგივოთ ენობრივი ოჯახი და ენობრივი ტიპი?
ენობრივი ოჯახი ეფუძნება გენეტიკურ ნათესაობას, ხოლო ენობრივი ტიპი – სტრუქტურულ მსგავსებას.
შეავსეთ ცხრილი:
| კლასიფიკაციის სახე | მთავარი საფუძველი |
| გენეალოგიური | ? |
| ტიპოლოგიური | ? |
| კლასიფიკაციის სახე | მთავარი საფუძველი |
| გენეალოგიური | საერთო წარმოშობა და ნათესაობა |
| ტიპოლოგიური | სტრუქტურული მსგავსება |
შემაჯამებელი ქვიზი
რომელი დებულებაა ყველაზე ზუსტი?
სწორი პასუხი: გ) ქართული არის სამეტყველო, სალიტერატურო და სახელმწიფო ფუნქციების მქონე ენა და იგი ქართველურ ენათა ოჯახის წევრია; მისი შესწავლა შესაძლებელია როგორც გენეალოგიური, ისე ტიპოლოგიური თვალსაზრისით.
საბოლოო შემაჯამებელი დავალება
დაახასიათეთ ქართული ენა შემდეგი ხუთი მიმართულებით:
ქართული ენის სრულფასოვანი შესწავლა მოითხოვს მისი ფუნქციების, საზოგადოებრივი და სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის, ისტორიული განვითარების, ქართველურ ენებთან ნათესაობისა და ტიპოლოგიური თავისებურებების ერთობლივ განხილვას.
პასუხის გარეშე:
ყოველ ჯერზე 10 კითხვა ამ თემის 76 კითხვიდან; პასუხები მოწმდება და შედეგი ინახება.
ქვიზის დაწყება