თემა 2
კურსის მასალა მხოლოდ ქართულ ენაზეა. ლექციები და სავარჯიშოები ავტორის მასალიდან, ცვლილებების გარეშე.
43 სლაიდი
სლაიდი 1
თემა 2
სლაიდი 2
ენების დასათვლელად მეცნიერები იყენებენ რამდენიმე გლობალურ მონაცემთა ბაზას. თითოეულ მათგანს კლასიფიკაციის თავისი მეთოდოლოგია აქვს:
Ethnologue (SIL International): ეს არის ყველაზე ფართოდ აღიარებული და ხშირად ციტირებადი კატალოგი მსოფლიოში. 2023 წლის (26-ე) გამოცემის მონაცემებით, დედამიწაზე 7,168 ცოცხალი ენაა. Ethnologue ენებს ყოფს ISO 639-3 სტანდარტის მიხედვით.
Glottolog (მაქს პლანკის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტი): ეს არის ღია წვდომის, მკაცრად მეცნიერული ბაზა, რომელიც ფოკუსირდება ენების გენეალოგიურ კლასიფიკაციაზე (რომელ ენათა ოჯახს ეკუთვნიან ისინი). Glottolog იყენებს ცნებას „ლანგუოიდი“ (Languoid), რომელიც აერთიანებს როგორც ენებს, ისე დიალექტებსა და ენათა ოჯახებს. მათი დათვლით, დამოუკიდებელი სასაუბრო ენების რაოდენობა ასევე 7,000-დან 7,500-მდე მერყეობს.
UNESCO-ს მსოფლიო საფრთხის ქვეშ მყოფი ენების ატლასი: ეს ინსტიტუცია ყურადღებას ამახვილებს ენების სიცოცხლისუნარიანობაზე. მათი მონაცემებით, მსოფლიო ენების დაახლოებით 40%-მდე გადაშენების პირასაა და მათზე მხოლოდ 1000-ზე ნაკლები ადამიანი საუბრობს.
სლაიდი 3
სლაიდი 4
ისტორიული ლინგვისტიკის დაბადების ზუსტი თარიღი - 1786 წელი. ბრიტანელმა მოსამართლემ და მეცნიერმა სერ უილიამ ჯონსმა, რომელიც ინდოეთში მუშაობდა, შეამჩნია, რომ ძველი ინდური ენა (სანსკრიტი) გრამატიკითა და ლექსიკით სისტემურად ჰგავდა ძველ ბერძნულსა და ლათინურს (მაგალითად: pater ლათინურად, patēr ბერძნულად და pitṛ სანსკრიტზე ნიშნავს მამას). ის არის (He is): სანსკრიტი (asti), ლათინური (est), ძველი ბერძნული (esti), გერმანული (ist).
მან დაასკვნა, რომ ეს მსგავსება შემთხვევითი ვერ იქნებოდა და ეს ენები ერთი საერთო, უკვე გამქრალი წინაპრისგან (ფუძე-ენისგან) უნდა ყოფილიყო წარმოშობილი. ამან საფუძველი ჩაუყარა შედარებით-ისტორიულ მეთოდს და ენების ნათესაობის (გენეალოგიური კლასიფიკაციის) იდეას.
სლაიდი 5
სლაიდი 6
სლაიდი 7
სლაიდი 8
დედამიწაზე დაახლოებით 7 მილიარდი ადამიანი ცხოვრობს. და ისინი დაახლოებით 7000 განსხვავებულ ენაზე ლაპარაკობენ! ისევე როგორც ადამიანები, ენებიც შეიძლება იყოს მონათესავე. ეს იმას ნიშნავს, რომ ისინი საერთო ფუძიდან წარმოიშვება.
არსებობს ასევე სრულიად ცალკე მდგომი ენები. ისინი გენეტიკურად არც ერთ სხვა ენას არ უკავშირდებიან. მაგალითად, ევროპაში ბასკური ცალკე მდგომ ენად ითვლება. მაგრამ ენების უმრავლესობას ჰყავს "მშობლები", "შვილები" და "და-ძმები". ისინი ენების კონკრეტულ ოჯახს ეკუთვნიან. თქვენ შეგიძლიათ ამოიცნოთ ენების მსგავსება მათი შედარების საშუალებით.
დღეს ლინგვისტები 300-მდე გენეტიკურ ერთეულს გამოყოფენ. მათ შორის არის 180 ოჯახი, რომლებიც ერთზე მეტ ენას მოიცავენ. დანარჩენები 120 განცალკევებით მდგარ ოჯახს ქმნიან.
ენების ყველაზე დიდი ოჯახი ინდოევროპული ენების ოჯახია. ის დაახლოებით 280 ენისგან შედგება. ის მოიცავს რომანულ, გერმანიკულ და სლავურ ენებს. ამ ენებზე 3 მილიარდზე მეტი ადამიანი ლაპარაკობს ყველა კონტინენტზე!
სლაიდი 9
გენეალოგიურ კლასიფიკაციაში ენები ჯგუფდება საერთო წარმოშობის მიხედვით, ანუ, მატერიალური (ძირები და აფიქსები) ნათესაობის მიხედვით.
საერთო წარმოშობის მქონე ენები მონათესავე ენათა ოჯახს ქმნიან: გენეალოგიური კლასიფიკაცია წარმოადგენს მონათესავე ენათა დაჯგუფებას ოჯახების მიხედვით.
ასეთი ენათა ოჯახებია, მაგალითად:
ინდოევროპულ ენათა ოჯახი
სემიტურ და ქამიტურ ენათა ოჯახი
უნგრულ-ფინურ ენათა ოჯახი
თურქულ-მონღოლურ ენათა ოჯახი
იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახი
ჩინურ-ტიბეტურ ენათა ოჯახი
დრავიდულ ენათა ოჯახი
ინდონეზიურ ენათა ოჯახი და სხვ.
სლაიდი 10
აზიაში დომინირებს ჩინურ-ტიბეტური ენების ოჯახი. ამ ენებზე 1,3 მილიარდზე მეტი ადამიანი ლაპარაკობს. ძირითადი ჩინურ-ტიბეტური ენაა ჩინური.
ენების მესამე უდიდესი ოჯახი აფრიკაშია. მისი სახელწოდება მისი ცირკულაციის ტერიტორიიდან მომდინარეობს: ნიგერიულ-კონგოს ენა. ის "მხოლოდ" 350 მილიონ მოლაპარაკეს მოიცავს. ამ ოჯახის ძირითადი ენაა სუაჰილი.
ძირითად შემთხვევებში: რაც უფრო ახლოა ენების ნათესაობა, მით უკეთესია გაგების უნარი. მონათესავე ენებზე მოლაპარაკე ადამიანებს ერთმანეთის კარგად ესმით. მათ შედარებით სწრაფად შეუძლიათ სხვა ენის სწავლა (ასე რომ, ისწავლეთ ენები - ოჯახური თავყრილობები ყოველთვის სასიამოვნოა!).
სლაიდი 11
ცალკეა გამოყოფილი ენები, რომელთა მიკუთვნება რომელიმე ცნობილი ოჯახისათვის შეუძლებელია, მაგალითად:
ბასკური
იაპონური
კორეული და სხვ.
მათ იზოლირებულ ენებს უწოდებენ.
სლაიდი 12
ენათა ოჯახი წარმოადგენს მონათესავე ენათა ყველაზე მსხვილ დაჯგუფებას. მაგრამ ერთი ოჯახის ფარგლებში, თუ იგი მრავალრიცხოვანია, შესაძლებელია გამოიყოს შედარებით მცირე ჯგუფები, რომლებიც ერთმანეთს უფრო მჭიდროდ უკავშირდებიან, ვიდრე იმავე ოჯახის სხვა ენებს. ერთმანეთთან უფრო ახლოს მყოფი ენების ასეთ ჯგუფებს -ერთი და იმავე ოჯახის შიგნით _ ჩვეულებრივ აღნიშნავენ ტერმინით: „ენათა შტო" (ამა თუ იმ ოჯახისა).
მაგალითად:
სლაიდი 13
ინდური შტო -ძვ. ინდ.-ვედების ენა, საშ. ინდ.-სანსკრიტი, ახ. ინდ.- ჰინდი, ურდუ, ბენგალიური...
ირანული შტო -ძვ. სპარსული, ავესტა, საშ. სპარს. -ფალაური, ახ. სპასრული, ტაჯიკური, ქურთული, ოსური., ავღანური..
სლავური შტო -რუსული, უკრაინული, ბელორუსული, პოლონური, ჩეხური, სლოვაკური, ბულგარული, სერბულ-ხორვატიული...
ბალტიური შტო- ლატვური, ლიტვირული, ძვ. პრუსიული
გერმანული შტო -ზემო და ქვემოგერმანული, სკანდინავიური-ისლანდიური, ნორვეგიული, შვედური, დანიური; ჰოლანდიური, ძვ. ინგლისური ანუ ანგლოსაქსური, ინგლისური.
იტალიური შტო -რომანული ენები: იტალიური, ფრანგული, პროვანსული, პოსრტუგალიური, ესპანური, კატალონიური, რუმინული, მოლდავური (რომანული ენებისათვის ამოსავალი იყო ამჟამად მკვდარი ხალხური ლათინური ენა).
კელტური შტო - შოტლანდიური, ირლანდიური, უელსური, გალიური...
ბერძნული - ძვ. ბერძნული, ბიზანტიური (VII-XVII), ახალი ბერძნული (XVI-დან)
ალბანური (დღევანდელი ალბანეთი- დედაქალაქი ტირანა)
სომხური - ძველი და ახალი.
სლაიდი 14

სლაიდი 15
სლაიდი 16
ქართველურ/იბერიულ ენებს მიაკუთვნებენ
იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს.
ქართველურ/იბერიულ ენებს არ მიაკუთვნებენ
იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახს.
სლაიდი 17
თვალსაზრისი 1-ის მიხედვით, იბერიულ-კავკასიური ენების გენეტიკური კლასიფიკაციის სამუშაო ვარიანტი ასე გამოიყურება:
იბერიულ-კავკასიური ენების ოჯახში ერთიანდება:
1) ქართველური ჯგუფი - ქართული, სვანური, მეგრულ-ლაზური (//მეგრულ-ჭანური)
2) აფხაზურ- ადიღური ჯგუფი -აფხაზური, აბაზური, ადიღეური, ყაბარდოული,
უბიხური
3) ნახური ჯგუფი - ჩეჩნური, ინგუშური, წოვა-თუშური (ანუ ბაცბური).
4) დაღესტნური ჯგუფი - ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ქვეჯგუფი, ლაკურ-დარგუული
ქვეჯგუფი, ლეზგიური ქვეჯგუფი. - სულ 32 ენაა, აქედან 20 ენა
დაღესტნის ჯგუფისაა.
სლაიდი 18
თვალსაზრისი 2-ის მიხედვით, უარყოფილია იბერიულ-კავკასიურ ენათა წარმოშობის ერთიანობა: ჩრდილო კავკასიის ენები (აფხაზურ-ადიღური, ნახურ-ქისტური და დაღესტნური) ერთმანეთის მონათესავე ჩანან, კავკასიური ენები ცალკე ოჯახს ქმნიან, რაც შეეხება მათ ნათესაობას სამხრეთ კავკასიის ენებთან (იბერიულთან), არ არის ცხადიო. (ნიკ. ტრუბეცკოი, პ. უსლარი).
1967 წელს მოსკოვში საგანგებო კონფერენციის შემდეგ გამოვიდა კრებული იბერიულ-კავკასიური ენები“ (IV ტომი, „საბჭოთა კავშირის ხალხთა ენების“ სერია), რომელშიც „დაკანონდა“ თვალსაზრისი 1. (რომელსაც შესაძლოა საფუძვლად ედოს საბჭოთა კონიუნქტურა).
სლაიდი 19
ქართველურ ენათა ოჯახში ოთხი მონათესავე ენა შედის:
ქართული - 4,1 მილიონი ადამიანის მშობლიური ენა, აქედან 3,3 მილიონი საქართველოში, დანარჩენი თურქეთში, აზერბაოჯანსა და ირანში.
ზანური ანუ კოლხური ენები:
მეგრული (მეგრ. მარგალური ნინა): 500 000 ადამიანის მშობლიური ენა 1989 წლის მონაცემებით, ძირითადად სამეგრელოსა და აფხაზეთის რეგიონშია გავრცელებული. აფხაზეთიდან დევნილი მეგრულენოვანი მოსახლეობა გაფანტულია საქართველოს მთელ არაოკუპირებულ ნაწილში, მსხვილი ჯგუფებით თბილისსა და ზუგდიდში.
ლაზური ანუ ჭანური(ლაზ. ლაზური ნენა, lazuri nena): 233 000 ადამიანის მშობლიური ენა 1980 წლისთვის, ძირითადად შავი ზღვისპირა რეგიონში ჩრდილოაღმოსავლეთ თურქეთში, და დაახლ. 2000-მდე მოსაუბრე აჭარის რეგიონში.
სვანური - (სვან. ლუშნუ ნინ): დაახ. 40 000 ადამიანის მშობლიური ენა სვანეთის რეგიონში, ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოში.
სლაიდი 20

სლაიდი 21
L. divergentia დაშორება, გადახრა
1. ევოლუციური განვითარების პროცესში ორგანიზმების ნიშან-თვისებების თანდათანობითი დაშორება, რაც იწვევს ახალი სისტემატიკური ერთეულების წარმოქმნას.
2. რაიმე მიზეზის გამო ერთი თანასაზოგადოების გაყოფა ორად.
3. მედიცინაში ნიშნავს მხედველობის ღერძების დაშორებას, რომლის დროსაც ისინი იკვეთებიან ბადურას უკან (სიელმე).
დივერგენცია = დიფერენციაცია
L. Differentia "განსხვავება"
1. რაიმე მთელის დაყოფა, დანაწევრება მრავალგვარ, ერთმანეთისაგან განსხვავებულ ნაწილებად.
2. ლინგვ. ენის დაშლა, დაყოფა დიალექტებად და, შემდეგ, ახალ ენებად.
Synonym: დივერგენცია
სლაიდი 22


სლაიდი 23
კონვერგენცია
L. convergens (convergentis) "რაც ემთხვევა რასმე"
1. რაიმე ნიშან-თვისებათა დამთხვევა ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელ მოვლენებში; ინტეგრაცია.
2.ბიოლ. სხვადასხვა სახეობის ორგანიზმებში სხეულის აგებულების ან ფუნქციის მსგავსების გაჩენა, რაც განპირობებულია ამ ფორმების არა საერთო წარმოშობით, არამედ მათი შეგუებით სიცოცხლის შედარებით ერთგვარ პირობებთან.
3. ლინგვ. იგივეა, რაც ინტეგრაცია.
ინტეგრაცია
L. Integratio "აღდგენა"
1.ნაწილების გაერთიანება ერთ მთელად.
2.ლინგვ. ენათა (დიალექტთა) დაახლოება ურთიერთგავლენის შედეგად.
სლაიდი 24
დივერგენცია (დიფერენციაცია) და კონვერგენცია (ინტეგრაცია)
საწინააღმდეგო მიმართულებებია.
ორივე პროცესი ერთდროულად მოქმედებს ენაში. ენის განვითარება ამ ორი პროცესის შედეგია.
სლაიდი 25
ისტორიულ შედარებითმა მეთოდმა შესაძლებელი გახადა ორი ენის მონაცემების შედარება და ზუსტი, რეგულარული და კანონზომიერი ბგერათშესატყვისობების დადგენა.
მაგალითად: მეთოდის საშუალებით ქართული ენის მონაცემებით დადგინდა, რომ:
ძირეულ ქართულ სიტყვებში სადაც გვაქვს ძ ც წ ზ ს,
იმავე სიტყვებში მეგრულში გვაქვს ჯ ჩ ჭ ჟ შ
სლაიდი 26
ძაღლი - ჯოღორი
ცოლი - ჩილი
ცრემლი - ჩილამური
კაცი - კოჩი
წითელი - ჭითა
წვიმა - ჭვიმა
ზემოთ - ჟიდო
ზუთხი - ჟუნთხი
სვანი - შონი
სული - შური
ქართული ძცწზს
მეგრული ჯჩჭჟშ
სლაიდი 27
სლაიდი 28
ზუგდიდურ-სამურზაყანული
ანუ ჩრდილო-დასავლეთის დიალექტი (ზუგდიდი, ჯვარი, გალი, ოჩამჩირე)
სენაკურ-მარტვილური
ანუ სამხრეთ-აღმოსავლეთის დიალექტი (სენაკი-ჩხოროწყუ, მარტვილი-ბანძა, აბაშა)
სლაიდი 29
მა სი მიორქ - მე შენ მიყვარხარ
საქორთუო - საქართველო
სამეგრელო - სამარგალო
ქართველი- ქორთუ
თბილისი - ქართი
მარგალი- მეგრელი
სვანი - შონი
ქვეყანა - ქიანა
მეგრული ვიკიპედია (მეგრ. მარგალური ვიკიპედია) – ვიკიპედიის მეგრულენოვანი ვერსია, რომელსაც ფონდი „ვიკიმედია“ მართავს. საცდელი პროექტი 2008 წლის იანვარში შეიქმნა, ოფიციალურად კი 2011 წლის 12 ივლისს გაეშვა და რიგით 283-ე ვიკიპედია იყო. მეგრულ ვიკიპედიაში რამდენიმე აქტიური მომხმარებელი მუშაობს. ამჟამად პროექტს ჰყავს ერთი მუდმივი და ერთი დროებითი ადმინისტრატორი.
გამარჯობა - გომორძგუა
ნახვამდის - ძირაფაშა(ხ)
მოგახვამანქ - გილოცავ
მე/შენ/ის - მა/სი/თინა
დიახ, ჰო - ქო
არა - ვარ
მუჭო რექ? - როგორ ხარ?
ჯგირო ორდა- კარგად იყავი
ჩქიმ ჯიმა - ჩემო ძმაო
კოჩი - კაცი
დიდა - დედა
მუმა - მამა
ჯიმა - ძმა
სლაიდი 30
სვანურში გამოიყოფა 5 დიალექტი:
ზემოსვანური (დაახ. 15 000 მოსაუბრე)
1.ბალსზემოური: უშგული, კალა, იფარი, მულახი, მესტია, ლენჯერი, ლატალი.
2.ბალსქვემოური: ბეჩო, ცხუმარი, ეცერი, ფარი, ჭუბერი, ლახამი, ლათა, აჟარა.
ქვემოსვანური (დაახ. 12 000 მოსაუბრე)
1.ლაშხური: ჟახუნდერი, ჩიხარეში, ცანა.
2.ლენტეხური: ხელედი, ლენტეხი, ხოფური, რცხმელური.
3.ჩოლურული: ჩოლური.
სლაიდი 31
გამარჯობა – ხოჩა ლადეღ
საღამო მშვიდობისა – ხოჩა ნა̈ბოზ
როგორ ხართ? – მაგუ̂ა̈რდ ხა̈რი?
თქვენ როგორ ხართ? – სგა̈ჲ იმჟი ხა̈რი? სგა̈ჲ მაგუ̂ა̈რდ ხა̈რი?
კარგად ვარ – ხოჩა̄მდ ხუ̂არი
ცუდად ვარ – ხოლა̄მდ ხუ̂არი
მადლობა – მაჴუ̂მარ
მე/შენ/ის –მი/სი/ეჯა(ი)
მე შენ მიყვარხარ - მი სი მალატ
სლაიდი 32
დიალექტი – (ბერძნ. dialektos – ლაპარაკი, თქმა, კილო), კილო, ენის ვარიანტი, რომელზეც მეტყველებს ენობრივი კოლექტივის ტერიტორიულ-ეთნოგრაფიული ნიშნით გამოყოფილი ჯგუფი.
ენა იცვლება დროსა და სივრცეში. პირველ შემთხვევაში ენის ისტორიასთან გვაქვს საქმე, მეორე შემთხვევაში – მის დიალექტურ ნაირსახეობებთან (არნ. ჩიქობავა).
ენის ტერიტორიულ დიალექტებად დიფერენციაცია ისტორიული პროცესია, რომელსაც ადგილი აქვს ენობრივი კოლექტივის ჯგუფების გეოგრაფიულ თუ პოლიტიკურ იზოლაციაში ხანგრძლივი ცხოვრებისას. ერთი ენის დიალექტები დროთა განმავლობაში შეიძლება ისე დაშორდნენ ერთმანეთს, რომ დამოუკიდებელ ენებად ჩამოყალიბდნენ.
სლაიდი 33
სლაიდი 34
აღმოსავლეთ საქართველოს ბარის დიალექტები – ქართლური, კახური და ისტორიულად კახურის განაყარი დიალექტები – ინგილოური (აზერბაიჯანში), ფერეიდნული (ირანში); აქვე მოიაზრებენ მესხურს (სამცხურ-ჯავახური).
აღმოსავლეთ საქართველოს მთის დიალექტები: ხევსურული, ფშაური, თუშური, მოხეური, მთიულურ-გუდამაყრული.
დასავლეთ საქართველოს დიალექტები: იმერული, ლეჩხუმური, რაჭული, გურული, აჭარული, იმერხეული (თურქეთში).
სლაიდი 35
ინგილოური - აზერბაინაჯში - ესაზღვრება ქართულს.
იმერხეული - თურქეთში, შემორჩენილია ისტორიულ შავშეთ-
კლარჯეთის ტერიტორიაზე მდინარეების იმერხევისა
და შავშეთის წყლის აუზებში (მდ. ჭოროხის ხეობამდე).
ამჟამად თურქეთის საზღვრებშია. იმერხეულიც
ესაზღვრება ქართულს.
ფერეიდნული - ირანში. არ ესაზღვრება საქართველოს
ფერიეიდნული ეფუძნება კახურს.
სლაიდი 36
ფერეიდნული XVII საუკუნეში მოსწყდა დედაენას და ირანის გარემოცვაში, ყოველგვარი წერილობითი კავშირის გარეშე, 400 წელია არსებობს.
ლინგვისტიკის თვალსაზრისით ერთ-ერთი ყველაზე უნიკალური ფენომენია. ეს არის ენა, რომელიც 400 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ვითარდებოდა სრულიად იზოლირებულად დედაენისგან, მტრულ ენობრივ გარემოში.
სლაიდი 37
ქართული ენის ერთ-ერთი ყველაზე თვითმყოფადი, საინტერესო და, ამავდროულად, დრამატული ბედის მქონე დიალექტია. ის ისტორიული ჰერეთის (დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორია: კახის, ბელაქნისა და ზაქათალის რაიონები) ქართველთა მეტყველებაა.
საუკუნეების განმავლობაში მოწყვეტილი იყო ქართულ სალიტერატურო ენას. სწორედ ამ იზოლაციამ შემოინახა ისეთი ფორმები, რომლებიც თანამედროვე ქართულში აღარ გვხვდება.
ინგილოურში ბევრია აზერბაიჯანულიდან და სპარსულიდან შემოსული სიტყვები, თუმცა საინტერესოა, რომ ქართული გრამატიკული ჩონჩხი უცვლელია.
სლაიდი 38

სლაიდი 39
სავარჯიშო 1: ცოდნის შესამოწმებელი შეკითხვები:
რას ნიშნავს ენათა გენეალოგიური კლასიფიკაცია?
რას ნიშნავს ენათა ტიპოლოგიური კლასიფიკაცია?
რა არის დიალექტი?
რა არის ენათა ოჯახი?
რას ნიშნავს დივერგენცია ენაში?
რას ნიშნავს კონვერგენცია ენაში?
რა მეთოდით დგინდება ენათა ნათესაობა?
სლაიდი 40
სავარჯიშო 1: ცოდნის შესამოწმებელი შეკითხვები:
რომელი ენები შედის ქართველურ ენათა ოჯახში?
სად არის ძირითადად გავრცელებული სვანური ენა?
სად არის გავრცელებული მეგრული ენა?
სად არის გავრცელებული ლაზური ენა?
რამდენი ადამიანი ლაპარაკობს დაახლოებით ქართულ ენაზე?
რომელ საუკუნეს მიეკუთვნება ქართული ენის უძველესი წერილობითი ტექსტები?
რომელ ენაზე მიმდინარეობს განათლება მეგრულენოვან მოსახლეობაში საქართველოში?
სლაიდი 41
სავარჯიშო: ანალიტიკური კითხვები
რატომ არის რთული ზღვრის გავლება ენასა და დიალექტს შორის?
როგორ ეხმარება ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი ენათა ნათესაობის დადგენას?
რა მნიშვნელობა აქვს ენათა ოჯახების კვლევას ისტორიისა და კულტურისთვის?
ახსენით, რატომ მიიჩნევა ქართული ენა ქართველურ ენათა ოჯახში ცენტრალურ ენად.
რა პრობლემები არსებობს ქართველური ენების (მეგრულის, სვანურის, ლაზურის) შენარჩუნების მხრივ?
რა როლი აქვს ქართულ ენას ქართველურ ენებზე მოლაპარაკე მოსახლეობისთვის?
როგორ აისახება გეოგრაფიული იზოლაცია ენების განვითარებაზე?
სლაიდი 42
სავარჯიშო: სადისკუსიო კითხვები
უნდა ჩაითვალოს თუ არა „კავკასიური ენების ოჯახი“ ერთიან ოჯახად?
რა საფრთხეები ემუქრება მცირე ენებს თანამედროვე მსოფლიოში?
საჭიროა თუ არა მეგრულისა და სვანურის სკოლებში სწავლება?
სლაიდი 43
48 სლაიდი
სლაიდი 1
სლაიდი 2
ქართული ენის ტიპოლოგია. ქართველური ენები და დიალექტები.
ქართული სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბება და მისი განვითარების ეტაპები;
ქართულის, როგორც სახელმწიფო ენის, მეცნიერებისა და განათლების ენის ფუნქციები.
სლაიდი 3
კლასიფიკაციის მიხედვით, მსოფლიოს ენები ძირითადად ორ დიდ ჯგუფად იყოფა: ანალიზურ და სინთეზურ ენებად.
სლაიდი 4
ანალიზურ ენებში წინადადების წევრებს შორის გრამატიკული და ლოგიკური კავშირი გამოიხატება არა თავად სიტყვის ფორმის შეცვლით, არამედ სიტყვის გარეთ – დამხმარე სიტყვებით (წინდებულებით, ნაწილაკებით, დამხმარე ზმნებით) და წინადადებაში სიტყვათა მკაცრი რიგით.
I will go to school. აქ მომავალი დრო გამოიხატება დამხმარე ზმნით will, და არა ზმნის ფორმის შეცვლით.
სლაიდი 5
სიტყვებს ხშირად აქვთ ბრუნვა, სუფიქსები, პრეფიქსები და სხვა მორფოლოგიური ცვლილები და შესაბამისი ნიშნები.
გრამატიკული მნიშვნელობა გამოიხატება სიტყვების ფორმის ცვლილებით.
სინთეზური ენები იყოფა ქვეჯგუფებად :
სლაიდი 6
შესატყვისები ანალიზური ენებიდან
სინთეზურ ენებში გრამატიკული მიმართებები გამოიხატება თავად სიტყვის შიგნით – ძირზე ან ფუძეზე სხვადასხვა აფიქსის (პრეფიქსის, სუფიქსის, ანუ თავსართ-ბოლოსართების) დამატებით, ან ფუძისეული ბგერების შეცვლით.
გამოხატოს იმდენივე ინფორმაცია, რასაც ანალიზურ ენაში რამდენიმე სიტყვა დასჭირდებოდა.
წინადადებაში სიტყვათა რიგი შედარებით თავისუფალია, რადგან სიტყვაზე მიმაგრებული ნიშანი (მაგალითად, ბრუნვის ნიშანი) უკვე მიგვითითებს მის ფუნქციაზე.
კატეგორიას (მაგ. რუსული, ლათინური).
დასჭირდებოდა: "I made him do it".
სლაიდი 7
1. აგლუტინაციური ხასიათი: ქართული მიეკუთვნება აგლუტინაციურ ენათა ტიპს. ეს ნიშნავს, რომ სიტყვაწარმოება და ფორმაცვალება ხდება ფუძეზე სხვადასხვა აფიქსის (პრეფიქსების, სუფიქსების) დართვუთ. თითოეულ აფიქსს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთი გრამატიკული მნიშვნელობა აქვს (მაგალითად: სახლ-ებ-ის-კენ – აქ ცალ-
ცალკეა გამოხატული ფუძე, მრავლობითი რიცხვი, ბრუნვა და თანდებული).
თუმცა, ქართულში თავს იჩენს ფლექსიური ელემენტებიც. მაგალითად:
სლაიდი 8
ქართველურ ენათა ოჯახში ოთხი მონათესავე ენა შედის:
საქართველოში, დანარჩენი თურქეთსა და ირანში.
ჩრდილოაღმოსავლეთ თურქეთში, და დაახ. 2000-მდე მოსაუბრე აჭარის რეგიონში.
რეგიონში, ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოში.
სლაიდი 9

სლაიდი 10



სლაიდი 11
სლაიდი 12
მეგრულის დიალექტური დიფერენციაცია მეგრულის მთავარი დიალექტებია:
ზუგდიდი-სამურზაყანოს ან ჩრდილო-დასავლეთის დიალექტი
სენაკის ან სამხრეთ-აღმოსავლეთის დიალექტი
სლაიდი 13
ლექსიკა
გამარჯობა - გომორძგუა ნახვამდის - ძირაფაშა(ხ) მე/შენ/ის - მა/სი/თინა დიახ, ჰო - ქო
არა - ვარ
მეგრული ვიკიპედია (მეგრ. მარგალური ვიკიპედია) –
ვიკიპედიის მეგრულენოვანი ვერსია, რომელსაც ფონდი „ვიკიმედია“ მართავს. საცდელი პროექტი 2008 წლის იანვარში შეიქმნა, ოფიციალურად კი 2011 წლის 12 ივლისს გაეშვა და რიგით 283-ე ვიკიპედია იყო. მეგრულ ვიკიპედიაში რამდენიმე აქტიური მომხმარებელი მუშაობს. ამჟამად პროექტს ჰყავს ერთი მუდმივი და ერთი დროებითი ადმინისტრატორი.
სლაიდი 14
სვანური ენა შემდეგ დიალექტებად და ქვედიალექტებად იყოფა:
ზემოსვანური (დაახ. 15 000 მოსაუბრე)
ქვემოსვანური (დაახ. 12 000 მოსაუბრე)
სლაიდი 15
ლექსიკა
გამარჯობა – ხოჩა ლადეღ
საღამო მშვიდობისა – ხოჩა ნა̈ბოზ როგორ ხართ? – მაგუ̂ა̈რდ ხა̈რი?
თქვენ როგორ ხართ? – სგა̈ჲ იმჟი ხა̈რი? სგა̈ჲ მაგუ̂ა̈რდ ხა̈რი?
კარგად ვარ – ხოჩა̄მდ ხუ̂არი ცუდად ვარ – ხოლა̄მდ ხუ̂არი მადლობა – მაჴუ̂მარ
მე/შენ/ის – მი/სი/ეჯა(ი)
სლაიდი 16
დროთა განმავლობაში შეიძლება ისე დაშორდნენ ერთმანეთს, რომ დამოუკიდებელ ენებად ჩამოყალიბდნენ.
სლაიდი 17
სლაიდი 18
აღმოსავლეთ საქართველოს მთის დიალექტები: ხევსურული, ფშაური, თუშური, მოხეური, მთიულურ-გუდამაყრული.
დასავლეთ საქართველოს დიალექტები: იმერული, ლეჩხუმური, რაჭული, გურული, აჭარული, იმერხეული (თურქეთში).
სლაიდი 19
ფერეიდნული XVII საუკუნეში მოსწყდა დედაენას და ირანის გარემოცვაში, ყოველგვარი წერილობითი კავშირის გარეშე, 400 წელია არსებობს.
ლინგვისტიკის თვალსაზრისით ერთ-ერთი ყველაზე უნიკალური ფენომენია. ეს არის ენა, რომელიც 400 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ვითარდებოდა სრულიად იზოლირებულად დედაენისგან, მტრულ ენობრივ გარემოში.
სლაიდი 20
რაიონები) ქართველთა მეტყველებაა.
სლაიდი 21

სლაიდი 22
თანამედროვე ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული სისტემაა. მისი საშუალებით
შესაძლებელია ქართული ენის ნებისმიერი ქვესისტემის, ან სხვა ქართველური ენების მონაცემთა შენახვა, აღწერა და კვლევა.
ელექტრონული ატლასი GEDA
სლაიდი 23
(Endangered languages)
არის ენები, რომლებსაც გაქრობის (ე.წ. „ენის სიკვდილის“) საშიშროება ემუქრებათ. ეს ხდება მაშინ, როდესაც ენაზე მოსაუბრეთა რიცხვი მკვეთრად მცირდება და ახალი თაობები ამ ენას იშვიათად იყენებენ.
ენის გაქრობა მხოლოდ ლექსიკის დაკარგვა არ არის – მასთან ერთად იკარგება უნიკალური კულტურა, ტრადიციები, ზეპირსიტყვიერება და სამყაროს აღქმის სპეციფიკური გზა.
სლაიდი 24
UNESCO Publishing.
სლაიდი 25
ენების გაქრობის პროცესს რამდენიმე ძირითადი ფაქტორი აჩქარებს:
ადამიანები იძულებულნი არიან, დომინანტურ სახელმწიფო ენაზე გადაერთონ.
სლაიდი 26
სლაიდი 27
ქართული სალიტეარტურო ენის ისტორიის შესასწავლად უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება წერილობითი წყაროების – წარწერების, ხელნაწერებისა და საისტორიო- იურიდიული ხასიათის დოკუმენტების გამოწვლილვით შესწავლას.
სწორედ ენის ისტორიის დეტალური შესწავლის შემდეგ შეიძლება გადაწყდეს პერიოდიზაციის პრობლემაც.
სლაიდი 28
ენები ბუნებრივად იცვლება დროის განმავლობაში. ამ პროცესს ენის ევოლუცია ეწოდება და ის ყველა ცოცხალ ენას ეხება. საუკუნეების განმავლობაში, საუბრის, წერისა და სიტყვების გამოყენების მცირე ცვლილებები თანდათან გროვდება და საბოლოოდ თანამედროვე ენა საკმაოდ განსხვავდება ხოლმე მისი უძველესი
ფორმისგან.
სლაიდი 29
(ფონოლოგიური ცვლილება)
ენაში ბგერითი სისტემა დროთა განმავლობაში განიცდის ცვლილებებს – ხმოვანთა შერწყმა, თანხმოვანთა დარბილება და სხვა ტიპის ცვლილებები ხშირად ბუნებრივად მიმდინარეობს.
ამგვარი ფონოლოგიური გარდაქმნები, როგორც წესი, შეუმჩნევლია ენის მატარებელთა უმრავლესობისთვის.
მაგალითად, ინგლისურ ენაში მომხდარმა ე.წ. დიდმა ხმოვანთა გადანაცვლებამ (XV–
XVI საუკუნეები) საგრძნობლად შეცვალა ხმოვანთა წარმოთქმა, რის შედეგადაც შექსპირის ეპოქის ინგლისური მნიშვნელოვნად განსხვავდება თანამედროვე ინგლისურისგან.
სლაიდი 30
ძველი ენები, როგორც წესი, უფრო რთული გრამატიკული სტრუქტურით ხასიათდებიან – სახელთა ბრუნება, გრამატიკულად მარკირებული გენდერული განსხვავებები, ზმნის რთული ბუნება ...
დროთა განმავლობაში ეს გრამატიკული ნიშნები ხშირად მარტივდება ან მთლიანად ქრება.
მაგალითად, ლათინურ ენაში იყო ექვსი სახელის ბრუნვა, ხოლო თანამედროვე რომანული ენებში ამ ბრუნვათა უმრავლესობა დაკარგულია.
ბრუნვა და სხვა გრამატიკული კატეგორიები (მაგალითად, ნაწევარ, ტმესი...) დაკარგულია ქართულშიც.
ასპექტის კატეგორია ქართულში.
სლაიდი 31
ცვლილებები
ენა ადაპტირდება საზოგადოებაში, ტექნოლოგიასა და კულტურაში მიმდინარე
ცვლილებებთან – ის ამ ცვლილებების ასახვას იწყებს როგორც ლექსიკურად, ისე სტრუქტურულად.
ამასთან, შესაძლებელია ჩამოყალიბდეს ნორმები, რომლებიც მნიშვნელოვნად განსხვავდება სასაუბრო ენაში არსებული რეალური ფორმებისაგან.
ევფემიზმი, ტაბუ
სლაიდი 32
ენაში მუდმივად ჩნდება ახალი სიტყვები – ისინი ან იქმნება, ან სხვა ენებიდან იესხება, ან კი მნიშვნელობას იცვლიან.
ძველი სიტყვების ნაწილი დროთა განმავლობაში ან ქრება, ან არქაიზმად იქცევა.
მაგალითად, თანამედროვე სარსულში ფართოდ გვხვდება არაბული სესხსიტყვები, რომლებიც ძველი პარსულის ლექსიკონში არ არსებობდა.
სლენგი, ჟარგონი, ბარბარიზმი
სლაიდი 33
უმთავრესი ფაქტორი - სალიტერატურო ენასა და ცოცხალ მეტყველებას შორის კავშირის გაწყვეტა. შედეგად:
ძველი სომხური - ახალი სომხური ძველი სპარსული - ახალი სპარსული ძველი ბერძნული - ახალი ბერძნული
არაბული სალიტერატურო ენა - არაბული ენის დიალექტები ჩინური მანდარინი - დიალექტები/ენები
აღარ ესმით ძველი ენის ფორმები.
სლაიდი 34
იოანე პეტრიწი - XI-XII საუკუნეების ქართველი ფილოსოფოსი, ნეოპლატონიკოსი.
სწავლობდა კონსტანტინოპოლში, მანგანის აკადემიაში, ასწავლიდნენ ბიზანტიური რენესანსის წარმომადგენლები. სათავეში ჩაუდგა გელათის აკადემიას. იოანე
პეტრიწის ფილოსოფიური მემკვიდრეობა წარმოდგენილია თარგმანებითა და
ორიგინალური თხზულებით.
თავისებურია მისი ენა და სტილი. იგი ქმნიდა ახალ ფილოსოფიურ ტერმინოლოგიას, ბერძნულიდან დედანთან ზუსტი მიმართების მიზნით უხვად იყენებდა ქართული ენის ბუნებისათვის შეუფერებელი მიმღეობიანი
კონსტრუქციების წინადადებებს, რაც ართულებდა მის სამწერლო ენას.
სლაიდი 35
ანტონ კათალიკოსი (ანტონ პირველი ბაგრატიონი), XVIII საუკუნის მოღვაწე. სამი სტილის თეორია –
მოძღვრება ენის სამ განსხვავებულ (მაღალ, საშუალო და დაბალ) სტილად დაყოფის შესახებ, რომელიც ცნობილია ანტიკური პერიოდიდან; განიცდიდა პეტრიწის გავლენას.
სამი სტილის თეორია ფართოდ იყო გავრცელებული აღმოსავლეთის და დასავლეთის ბევრ ქვეყანაში,საქართველოსთან მჭიდროდ დაკავშირებულ ქვეყნებში, რუსეთსა და სომხეთში. საქართველოში სამი სტილის თეორია შემოიტანა XVIII ს. მოღვაწემ. კათალიკოსმა ანტონ პირველმა. თუმცა საგანგებოდ უნდა აღინიშნოს, რომ პრაქტიკულად ნაირსტილოვანი სალიტეარტურო ენის გამოყენების შემთხვევები ანტონის წინადროინდელ მწერლობაშიც იყო გავრცელებული.
ანტონ I შეეცადა საქართველოში დაენერგა სამი სტილის თეორია, რომლის თანახმად „მაღალ მატერიაზე“ „მაღალი სტილით“ უნდა ეწერათ, ისტორიის თხრობა „საშუალო სტილს“ მოითხოვდა, საყოფაცხოვრებო მოვლენები - „დაბალ სტილს“. თვით ანტონ I მეტწილად „მაღალი სტილით“
წერდა. მის თხზულებათა ენას იოანე პეტრიწის ენის დიდი გავლენა ეტყობა.
სლაიდი 36
სლაიდი 37
ენის ბუნებრივი განვითარების გზის გათვალისწინება და ასახვა ნაშრომებში. ცოცხალი ენიდან შემოსული ფორმების გამოყენება.
ათონელების და რუსთაველის დემოკრატიული მიდგომა სალიტერატურო ენასთან დაკავშირებით გამოიხატებოდა ენის განვითარების პროცესში, სადაც ისინი ცდილობდნენ ენა ყოფილიყო ხელმისაწვდომი და გასაგები ფართო საზოგადოებისთვის, რათა ხელი
შეეწყოთ განათლების გავრცელებას და ხალხის ცნობიერების ამაღლებას.
მათ მიერ შექმნილი ლიტერატურული ნამუშევრები, როგორებიცაა ათონის მონასტრის ხელნაწერები და შოთა რუსთაველის "ვეფხისტყაოსანი", გამოირჩევა ენის სიმარტივითა და ცოცხალ მეტყველებასთან სიახლოვით, რაც ხელს უწყობდა მათ გაგებას და
გავრცელებას ფართო საზოგადოებაში.
ამგვარი მიდგომა ხელს უწყობდა სალიტერატურო ენის განვითარებას და მის დემოკრატიზაციას, რაც მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო განათლებისა და კულტურის გავრცელების მიმართულებით.
სლაიდი 38
ნაირსტილოვანი ენის ნორმებით ხელმძღვანელობის შეუძლებლობა თვით ამ თეორიის მომხრეებმაც იგრძნეს და სხვადასხვანაირი სტილით წერის საჭიროებაში ეჭვი შეიტანეს.
ამ მხრივ ცნობილია ა. ორბელიანის, დ. ბაქრაძისა და ლ. არდაზიანის წერილები,
რომლებშიც საღი მოსაზრებები საკმაოდ მკვეთრად გამოითქვა, მაგრამ არც შედეგი ჩანდა და არც მათი საქმის განმახორციელებელი.
სალიტერატურო ენის დიდი რეფორმის ძნელი და პასუხსაგები საქმე იტვირთა ი. ჭავჭავაძემ. იგი თამამად გამოვიდა ანტონის ორთოგრაფიული წესების წინააღმდეგ, უარყო მანამდე ქართულ ენაში გაბატონებული ხელოვნური კონსტრუქციები, არ მოერიდა მაღალი სტილისათვის უჩვეულო სიტყვებისა და გამოთქმების ხმარებას და ქართველ საზოგადოებას გასაგები, ჭეშმარიტად ხალხური ენის ნიმუში მისცა.
სლაიდი 39
მამებისა და შვილების ბრძოლა – XIX ს. 60-70-იან წლებში ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა ძველსა და ახალ თაობებს შორის გაშლილი პაექრობა, რომლის არსებას შეადგენდა ცხოვრების პატრიარქალურ-ფეოდალური წესის, კულტურის, მწერლობის გაქვავებული
ფორმების დამცველთა – „მამების“ – და ცხოვრების, კულტუარის განახლებისკენ თავგადადებულად მიმსწრაფი ახალი თაობის – „შვილების“ - შეურიგებელი დაპირისპირება. ეს დაპირისპირება უმთავრესად ლიტერატურის სფეროში გამოვლინდა, მაგრამ ფაქტიურად მოიცავდა მსოფლმხედველობის ყველა სფეროს.
სლაიდი 40
სლაიდი 41
სლაიდი 42
დიდი წერილობითი ტრადიციის მქონე ქართული სალიტერატურო ენის განვითარების პერიოდებზე ქართულ ენათმეცნიერებაში განსხვავებული შეხედულებებია გამოთქმული.
ქართული სალიტერატურო ენის განვითარების ისტორიაში, ჩვეულებრივ, სამ
პერიოდს გამოყოფენ: ძველს (V–X სს.), საშუალს (XII-XVIII სს.). და ახალს (XIX-XX სს). სხვადასხვა ენობრივი ნიშნების გათვალისწინებით, ამ მოსაზრებას ემხრობიან მეცნიერები: ა. შანიძე, გ. დეეტერსი, კ. კეკელიძე, ნ. მარი, ი. ქავთარაძე, ზ.
ჭუმბურიძე, ზ. სარჯველაძე და სხვ. ეს პერიოდები გარკვეული ცვლილებებითაა გამოკვეთილი და ერთმანეთს უპირისპირდებიან როგორც ერთი ენის განვითარების საფეხურები. მაგ., გრამატიკულ ნიშნებს შორის ასპექტის ჩვენება აღმოჩნდა ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი ქართულის პერიოდიზაციის დასადგენად: „ასპექტის
კატეგორიამ აღნიშნა, ასე ვთქვათ, დიდი მოხვეული ქართული სალიტერატურო ენის ისტორიაში და ამით გარკვეული მიჯნა დაიდო ძველ ქართულსა და ახალს შორის. ამ მიჯნაზე ძევს საშუალი ქართული, რომელიც ასახავს ამ ორი სისტემის პარალელურ არსებობას და ენის ცდას, უფრო და უფრო მეტი გასაქანი მოუპოვოს ახალ სისტემას და მივიწყებას მისცეს ძველი“ (ა. შანიძე).
სლაიდი 43
ჩაისახა XII ს. საერო პოეზიაში და უკვე
სახელთა ბრუნებაში, ზმნის უღვლილებაში ახალი ქართულის დამახასიათებელი მოვლენები გვაქვს, სიტყვათა წყობაც არსებითად ახალი ქართულისაა; განმასხვავებელი ნიშნები, რომლითაც ე. წ. საშუალი ქართული გამოიყოფა ძველი ქართულისგან, ახალი ქართულის ელემენტებია.
სლაიდი 44
განვითარების ეტაპები
ქართული სალიტერატურო ენის პერიოდები: (ა. შანიძე)
სლაიდი 45
სლაიდი 46
განვითარების ეტაპები
ქართული სალიტერატურო ენის პერიოდები: (ბ. ჯორბენაძე)
..................................................................
სლაიდი 47
უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ მეცნიერთა ნაწილი საერთოდ სკეპტიკურად უყურებს სალიტერატურო ქართულში განვითარების პერიოდების გამოყოფას, ერთგვარი ქრონოლოგიური მიჯნების დადებას და თხუთმეტსაუკუნოვან ქართული სალიტერატურო ენას ერთ გაუდიფერენცირებელ ნაკადად მიიჩნევს (რ. თვარაძე).
სლაიდი 48
200 სავარჯიშო
დაასახელეთ ქართველურ ენათა ოჯახის ძირითადი წარმომადგენლები.
ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური.
რას ეწოდება ქართველურ ენათა ოჯახი?
ქართველურ ენათა ოჯახი არის გენეტიკურად მონათესავე ენების ერთობლიობა, რომელშიც შედის ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური.
რა არის ენობრივი ნათესაობა?
ენობრივი ნათესაობა ნიშნავს ენების საერთო ისტორიულ წარმოშობასა და მათ შორის გენეტიკურ კავშირს.
რომელი მეთოდი გამოიყენება ენათა გენეტიკური ნათესაობის დასადგენად?
ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი.
რას შეისწავლის ისტორიულ-შედარებითი მეთოდი?
იგი სხვადასხვა ენის მასალის შედარებით იკვლევს მათ ისტორიულ განვითარებას, კანონზომიერ შესაბამისობებსა და გენეტიკურ ნათესაობას.
დაასახელეთ ქართველური ენები შესაბამისი რიგით.
ქართული – მეგრული – ლაზური – სვანური.
რა მნიშვნელობა აქვს ქართველური ენების შედარებით შესწავლას?
იგი ხელს უწყობს ქართველურ ენათა ისტორიის, ნათესაობისა და განვითარების კანონზომიერებების დადგენას.
რა არის დიალექტი?
დიალექტი არის ენის ტერიტორიული ან სოციალური სახეობა, რომელსაც აქვს გარკვეული ფონეტიკური, გრამატიკული და ლექსიკური თავისებურებები.
რით შეიძლება განსხვავდებოდეს ერთი დიალექტი მეორისგან?
ფონეტიკით, ლექსიკით, გრამატიკული ფორმებითა და ზოგჯერ სინტაქსური თავისებურებებით.
რატომ არის ქართული დიალექტების შესწავლა მნიშვნელოვანი?
დიალექტები გვაწვდის მნიშვნელოვან მასალას ქართული ენის ისტორიის, ტერიტორიული მრავალფეროვნებისა და განვითარების შესასწავლად.
რა განსხვავებაა ენასა და დიალექტს შორის?
ენა უფრო ფართო და დამოუკიდებელი საკომუნიკაციო სისტემაა, ხოლო დიალექტი ენის კონკრეტული ტერიტორიული ან სოციალური სახეობაა.
სწორია თუ მცდარი: ქართული დიალექტები ქართული ენის ისტორიისთვის მნიშვნელოვანი წყაროა.
სწორია.
რა არის დიალექტოლოგია?
დიალექტოლოგია არის ენათმეცნიერების დარგი, რომელიც დიალექტებსა და ენის ტერიტორიულ თუ სოციალურ ვარიანტებს შეისწავლის.
რას იკვლევს ქართული დიალექტოლოგია?
ქართული ენის დიალექტების გავრცელებას, ფონეტიკურ, ლექსიკურ, გრამატიკულ და სხვა თავისებურებებს.
რატომ არის დიალექტური მასალა მნიშვნელოვანი ისტორიული ენათმეცნიერებისთვის?
რადგან დიალექტებში ხშირად შემონახულია ისეთი ძველი ან განსხვავებული ენობრივი ნიშნები, რომლებიც ენის ისტორიული განვითარების კვლევას ეხმარება.
რა არის სალიტერატურო ენა?
სალიტერატურო ენა არის ნორმირებული, სტანდარტიზებული ენობრივი ფორმა, რომელიც საზოგადოებრივი კომუნიკაციის მრავალ სფეროში გამოიყენება.
რა არის სალიტერატურო ენის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანი?
ნორმირებულობა.
რას ნიშნავს ენის ნორმა?
ენის ნორმა არის საზოგადოებაში მიღებული და დამკვიდრებული ენობრივი გამოყენების წესი.
რა სფეროებს მოიცავს სალიტერატურო ნორმა?
მათ შორისაა ორთოეპია, ორთოგრაფია, გრამატიკა, ლექსიკა და სტილისტიკა.
რა მნიშვნელობა აქვს სალიტერატურო ენის ნორმალიზაციას?
იგი ხელს უწყობს ენის ერთგვაროვან, ზუსტ და სტაბილურ გამოყენებას.
რას ნიშნავს სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბება?
ეს არის ისტორიული პროცესი, რომლის შედეგადაც ყალიბდება საერთო, ნორმირებული და საზოგადოებრივად აღიარებული ენობრივი ფორმა.
რა როლი აქვს წერილობით კულტურას სალიტერატურო ენის განვითარებაში?
წერილობითი კულტურა ხელს უწყობს ენობრივი ფორმების შენარჩუნებას, გავრცელებას, ნორმირებასა და განვითარებას.
რა როლი აქვს ლიტერატურას სალიტერატურო ენის განვითარებაში?
ლიტერატურა ამდიდრებს ენას, ამკვიდრებს ენობრივ ფორმებს და აფართოებს ენის ფუნქციურ შესაძლებლობებს.
სწორია თუ მცდარი: სალიტერატურო ენა მხოლოდ მხატვრულ ლიტერატურაში გამოიყენება.
მცდარია.
სად გამოიყენება სალიტერატურო ენა?
განათლებაში, მეცნიერებაში, სახელმწიფო მმართველობაში, სამართალში, მედიაში, კულტურასა და სხვა საზოგადოებრივ სფეროებში.
რა კავშირია დიალექტსა და სალიტერატურო ენას შორის?
დიალექტები და სალიტერატურო ენა ერთი ენობრივი სივრცის განსხვავებული ფორმებია; დიალექტური მასალა შეიძლება სალიტერატურო ენის კვლევისა და განვითარებისათვის მნიშვნელოვანი იყოს.
სწორია თუ მცდარი: სალიტერატურო ენის არსებობა დიალექტების გაქრობას აუცილებლობით გულისხმობს.
მცდარია.
რას ნიშნავს ენის სტანდარტიზაცია?
ენის სტანდარტიზაცია ნიშნავს ენობრივი ფორმებისა და გამოყენების ნორმების შერჩევას, აღწერას, დამკვიდრებასა და გავრცელებას.
რა არის ორთოგრაფია?
ორთოგრაფია არის სიტყვებისა და ენობრივი ფორმების სწორად წერის წესთა სისტემა.
რა არის ორთოეპია?
ორთოეპია არის სალიტერატურო წარმოთქმის ნორმათა სისტემა.
რა მნიშვნელობა აქვს გრამატიკულ ნორმებს?
ისინი უზრუნველყოფს გრამატიკული ფორმებისა და კონსტრუქციების თანმიმდევრულ და ნორმირებულ გამოყენებას.
რატომ იცვლება სალიტერატურო ენა?
იგი ვითარდება საზოგადოებრივი, კულტურული, სამეცნიერო, ტექნოლოგიური და სხვა ცვლილებების შესაბამისად.
სწორია თუ მცდარი: სალიტერატურო ენა ისტორიულად სრულიად უცვლელია.
მცდარია.
რას ნიშნავს სალიტერატურო ენის განვითარების ეტაპი?
ეს არის ენის ისტორიული განვითარების გარკვეული პერიოდი, რომელსაც დამახასიათებელი ენობრივი, კულტურული და საზოგადოებრივი ნიშნები აქვს.
რატომ უნდა შევისწავლოთ ქართული სალიტერატურო ენის ისტორია ეტაპობრივად?
რათა დავინახოთ ენის ფორმების, ნორმების, ლექსიკისა და ფუნქციების თანდათანობითი ცვლილება.
რა მნიშვნელობა აქვს ძველ ქართულ წერილობით ძეგლებს?
ისინი ქართული ენის ისტორიული მდგომარეობისა და განვითარების შესწავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროა.
რომელი წყაროებია მნიშვნელოვანი ქართული სალიტერატურო ენის ისტორიისთვის?
წერილობითი ძეგლები, ლიტერატურული ტექსტები, ისტორიული დოკუმენტები, ეპიგრაფიკული მასალა და სხვა ენობრივი წყაროები.
რა მნიშვნელობა აქვს ძველ ქართულ ლიტერატურას ენის განვითარებისათვის?
მან შეინარჩუნა და განავითარა ქართული წერილობითი ენა და შექმნა მდიდარი სალიტერატურო ტრადიცია.
რას ნიშნავს ენის ფუნქციური გაფართოება?
ენის გამოყენების სფეროების ზრდასა და ახალი საზოგადოებრივი, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და სახელმწიფოებრივი ფუნქციების განვითარებას.
რომელი ფაქტორები მოქმედებს სალიტერატურო ენის განვითარებაზე?
განათლება, მეცნიერება, ლიტერატურა, სახელმწიფო ინსტიტუტები, მედია, კულტურა, ტექნოლოგიები და საზოგადოებრივი ცვლილებები.
რა არის ქართული ენის, როგორც სახელმწიფო ენის, მთავარი ფუნქცია?
სახელმწიფოებრივი და ოფიციალური კომუნიკაციის უზრუნველყოფა.
რომელ სფეროში გამოიყენება ქართული, როგორც სახელმწიფო ენა?
სახელმწიფო მმართველობაში, სამართალში, ადმინისტრირებაში, ოფიციალურ დოკუმენტაციაში და სხვა სახელმწიფოებრივ სფეროებში.
რატომ არის სახელმწიფო ენის არსებობა მნიშვნელოვანი სახელმწიფოსათვის?
იგი ქმნის სახელმწიფოებრივი კომუნიკაციის საერთო ენობრივ საფუძველს.
სწორია თუ მცდარი: სახელმწიფო ენის ფუნქცია მხოლოდ კანონების დაწერით შემოიფარგლება.
მცდარია.
რა როლი აქვს ქართულ ენას სამართალში?
იგი უზრუნველყოფს სამართლებრივი ნორმების, დოკუმენტების, გადაწყვეტილებებისა და სამართლებრივი კომუნიკაციის ქართულად განხორციელებას.
რა როლი აქვს ქართულ ენას სახელმწიფო მმართველობაში?
იგი წარმოადგენს ადმინისტრაციული და სახელმწიფოებრივი ურთიერთობის მნიშვნელოვან საშუალებას.
რას ნიშნავს ქართული ენის სახელმწიფოებრივი ფუნქციის გაფართოება?
ნიშნავს ქართული ენის გამოყენების გაფართოებას სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში.
რა კავშირია სახელმწიფო ენასა და მოქალაქის საზოგადოებრივ მონაწილეობას შორის?
სახელმწიფო ენის ცოდნა მოქალაქეს საშუალებას აძლევს მონაწილეობა მიიღოს სახელმწიფოებრივ, სამართლებრივ, საგანმანათლებლო და საზოგადოებრივ პროცესებში.
სწორია თუ მცდარი: სახელმწიფო ენა საზოგადოებრივი კომუნიკაციის ერთიანი სივრცის შექმნას უწყობს ხელს.
სწორია.
შეაჯამეთ ქართული ენის სახელმწიფოებრივი ფუნქცია ერთი წინადადებით.
ქართული, როგორც სახელმწიფო ენა, უზრუნველყოფს სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროში ოფიციალურ და საერთო ენობრივ კომუნიკაციას.
რას ნიშნავს ქართული, როგორც მეცნიერების ენა?
ქართული მეცნიერების ენაა მაშინ, როდესაც იგი გამოიყენება სამეცნიერო ცოდნის შექმნის, აღწერის, კვლევის, სისტემატიზაციისა და გადაცემისათვის.
რა არის სამეცნიერო ენის მთავარი ფუნქცია?
ცოდნისა და მეცნიერული აზრის ზუსტი და სისტემური გამოხატვა.
რატომ არის ტერმინოლოგია მეცნიერების ენისთვის მნიშვნელოვანი?
ტერმინოლოგია უზრუნველყოფს სპეციალური ცნებების ზუსტ და ერთმნიშვნელოვან გამოხატვას.
რა არის სამეცნიერო ტერმინი?
სამეცნიერო ტერმინი არის სპეციალური სიტყვა ან გამოთქმა, რომელიც კონკრეტულ მეცნიერულ ცნებას აღნიშნავს.
სწორია თუ მცდარი: მეცნიერების ენას სპეციალური ტერმინოლოგია არ სჭირდება.
მცდარია.
რა მნიშვნელობა აქვს ქართულ სამეცნიერო ტერმინოლოგიას?
იგი ხელს უწყობს მეცნიერების ქართულ ენაზე განვითარებას და სპეციალური ცოდნის ზუსტ გადაცემას.
რა არის სამეცნიერო ტექსტის ძირითადი მახასიათებელი?
სიზუსტე, ლოგიკურობა, თანმიმდევრულობა, ტერმინოლოგიური განსაზღვრულობა და არგუმენტირებულობა.
რატომ არის მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ცნებების ქართულად ზუსტად გამოხატვა?
რათა ქართულენოვან სამეცნიერო სივრცეში ცოდნის გადაცემა იყოს მკაფიო, თანმიმდევრული და ხელმისაწვდომი.
რა კავშირია მეცნიერებასა და სალიტერატურო ენას შორის?
მეცნიერება სალიტერატურო ენის ფუნქციურ სფეროს აფართოებს და ხელს უწყობს მისი ლექსიკისა და ტერმინოლოგიის განვითარებას.
რა გავლენას ახდენს მეცნიერება ქართული ენის განვითარებაზე?
ამდიდრებს ლექსიკას, ავითარებს ტერმინოლოგიას და აფართოებს ენის გამოყენების ფუნქციურ შესაძლებლობებს.
რას ნიშნავს ქართული, როგორც განათლების ენა?
ქართული განათლების ენაა მაშინ, როდესაც იგი გამოიყენება სწავლების, სწავლის, ცოდნის გადაცემისა და საგანმანათლებლო კომუნიკაციისათვის.
რა არის განათლების ენის ძირითადი ფუნქცია?
ცოდნისა და უნარების სისტემური გადაცემა და სასწავლო პროცესის ენობრივი უზრუნველყოფა.
რომელ საფეხურებზე შეიძლება ჰქონდეს ქართულს განათლების ენის ფუნქცია?
განათლების სხვადასხვა საფეხურზე – სკოლამდელი, ზოგადი, პროფესიული და უმაღლესი განათლების სფეროებში.
რა მნიშვნელობა აქვს ქართულენოვან სასწავლო ლიტერატურას?
იგი უზრუნველყოფს საგნობრივი ცოდნის ქართულად მიღებასა და გავრცელებას.
სწორია თუ მცდარი: ქართული განათლების ენად მხოლოდ ქართული ენის გაკვეთილზე გამოიყენება.
მცდარია.
რა კავშირია განათლების ენასა და სამეცნიერო ენას შორის?
განათლება გადასცემს მეცნიერულ ცოდნას, ამიტომ საგანმანათლებლო ენა მჭიდროდ უკავშირდება სამეცნიერო ტერმინოლოგიასა და აკადემიურ ენას.
რატომ არის მნიშვნელოვანი ქართული სასწავლო ტერმინოლოგიის განვითარება?
იგი ხელს უწყობს სხვადასხვა საგნისა და მეცნიერების ცოდნის ქართულად ეფექტურ სწავლებასა და ათვისებას.
რა არის აკადემიური ენა?
აკადემიური ენა არის ცოდნისა და კვლევის სფეროში გამოყენებული ნორმირებული, ზუსტი და არგუმენტირებული ენობრივი ფორმა.
რა თვისებები უნდა ჰქონდეს საგანმანათლებლო ტექსტს?
იგი უნდა იყოს გასაგები, ზუსტი, ლოგიკური, თანმიმდევრული და შესაბამისი საგნობრივი დონისთვის.
რა როლი აქვს ქართულ ენას უმაღლეს განათლებაში?
იგი უზრუნველყოფს სწავლების, კვლევის, აკადემიური კომუნიკაციისა და ცოდნის გავრცელების მნიშვნელოვან ნაწილს.
რა კავშირია ენას, მეცნიერებასა და განათლებას შორის?
ენა არის საშუალება, რომლის მეშვეობითაც სამეცნიერო ცოდნა იქმნება, სისტემატიზდება, ისწავლება და საზოგადოებას გადაეცემა.
სწორია თუ მცდარი: მეცნიერებისა და განათლების განვითარება ენის ლექსიკურ განვითარებაზე გავლენას არ ახდენს.
მცდარია.
როგორ ამდიდრებს მეცნიერება ენას?
ახალი ცნებებისა და აღმოჩენების გამოჩენასთან ერთად იქმნება და მკვიდრდება ახალი ტერმინები და სპეციალური ლექსიკა.
როგორ ამდიდრებს განათლება ქართულ ენას?
განათლება ავრცელებს სამეცნიერო, აკადემიურ და საგნობრივ ლექსიკას და ხელს უწყობს მის საზოგადოებრივ დამკვიდრებას.
რა როლი აქვს სახელმძღვანელოს ენის განვითარებაში?
სახელმძღვანელოები ავრცელებს ნორმირებულ ენას, საგნობრივ ტერმინოლოგიასა და აკადემიური კომუნიკაციის ფორმებს.
რა როლი აქვს უნივერსიტეტს ქართული სამეცნიერო ენის განვითარებაში?
უნივერსიტეტი ქმნის, ავრცელებს და იყენებს ქართულ სამეცნიერო და აკადემიურ ტექსტებსა და ტერმინოლოგიას.
რატომ არის საჭირო სამეცნიერო ტერმინების სტანდარტიზაცია?
რათა ერთი და იგივე ცნება სხვადასხვა ტექსტში შეძლებისდაგვარად თანმიმდევრულად და ზუსტად გამოიხატოს.
რა საფრთხეს ქმნის არათანმიმდევრული ტერმინოლოგია?
მას შეუძლია გამოიწვიოს ცნებების აღრევა, გაუგებრობა და სამეცნიერო კომუნიკაციის გაძნელება.
რა მნიშვნელობა აქვს მეცნიერების ენას ეროვნული ენის განვითარებისთვის?
მეცნიერების ენის განვითარება ეროვნულ ენას აძლევს შესაძლებლობას გამოხატოს თანამედროვე მეცნიერების რთული და მრავალფეროვანი ცნებები.
რა მნიშვნელობა აქვს განათლების ენას ეროვნული ენის განვითარებისთვის?
განათლება ავრცელებს და ამკვიდრებს ნორმირებულ ენას საზოგადოების ფართო ფენებში.
როგორ უკავშირდება სალიტერატურო ენა სახელმწიფო ენას?
სალიტერატურო ენა წარმოადგენს სახელმწიფოებრივი კომუნიკაციის მნიშვნელოვან ნორმირებულ საფუძველს.
როგორ უკავშირდება სალიტერატურო ენა მეცნიერების ენას?
სამეცნიერო ტექსტები სალიტერატურო ენის ნორმებს ეყრდნობა და ამავე დროს ავითარებს მის სპეციალურ ლექსიკასა და ტერმინოლოგიას.
როგორ უკავშირდება სალიტერატურო ენა განათლების ენას?
განათლება ფართოდ იყენებს სალიტერატურო ენის ნორმებს და ხელს უწყობს მათ გავრცელებას.
სწორია თუ მცდარი: სახელმწიფო, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ფუნქციები ერთმანეთისგან სრულიად დამოუკიდებელია.
მცდარია.
რა აერთიანებს სახელმწიფო, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ენას?
სამივე ფუნქცია მოითხოვს ნორმირებულ, ზუსტ, გასაგებ და საზოგადოებრივად ეფექტურ კომუნიკაციას.
რა როლი აქვს მედიას სალიტერატურო ენის განვითარებაში?
მედია ხელს უწყობს ენობრივი ფორმების ფართო გავრცელებას და საზოგადოებაში გარკვეული ენობრივი ნიმუშების დამკვიდრებას.
რა გავლენას ახდენს ტექნოლოგიური განვითარება ქართულ ენაზე?
ტექნოლოგიური განვითარება ქმნის ახალ საკომუნიკაციო გარემოს, ახალ ცნებებსა და ახალ ლექსიკურ საჭიროებებს.
რატომ არის თანამედროვე ტექნოლოგიების პირობებში ქართული ენის განვითარება მნიშვნელოვანი?
რათა ქართულმა ენამ შეძლოს ახალი ტექნოლოგიური და სამეცნიერო რეალიების ზუსტად გამოხატვა.
რა არის ენის ფუნქციური განვითარება?
ენის უნარის გაფართოება, გამოიყენოს საკუთარი რესურსები ახალ სფეროებში და ახალი კომუნიკაციური მიზნებისთვის.
რა არის ენის განვითარების ერთ-ერთი მთავარი პირობა?
ენის აქტიური გამოყენება საზოგადოების სხვადასხვა სფეროში.
დააკავშირეთ ცნება და ფუნქცია:
1 – ბ; 2 – ა; 3 – გ.
დააკავშირეთ ცნება და განმარტება:
1 – ბ; 2 – გ; 3 – ა.
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა:
ქართული, მეგრული, ლაზური და სვანური ______ ენებია.
ქართველური.
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა:
სალიტერატურო ენის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია მისი ______.
ნორმირებულობა.
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა:
ენათა გენეტიკური ნათესაობის შესწავლისთვის მნიშვნელოვანია ______-შედარებითი მეთოდი.
ისტორიულ.
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა:
სამეცნიერო ცნებების ზუსტ გამოხატვას ემსახურება სამეცნიერო ______.
ტერმინოლოგია.
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა:
სახელმწიფო ენა უზრუნველყოფს ოფიციალურ ______-ს.
კომუნიკაციას.
ჩასვით გამოტოვებული სიტყვა:
განათლების ენის ერთ-ერთი მთავარი ფუნქციაა ______ გადაცემა.
ცოდნის.
მოკლედ ჩამოაყალიბეთ მეორე ლექციის სამი მთავარი იდეა.
დაწერეთ მეორე ლექციის შემაჯამებელი პასუხი 5–6 წინადადებით.
ქართული ქართველურ ენათა ოჯახის ერთ-ერთი ძირითადი წარმომადგენელია; მასთან გენეტიკურად დაკავშირებულია მეგრული, ლაზური და სვანური. ქართული ენის დიალექტები ასახავს ენის ტერიტორიულ და ისტორიულ მრავალფეროვნებას. ქართული სალიტერატურო ენა ხანგრძლივი ისტორიული განვითარების შედეგად ჩამოყალიბდა და ნორმირებული ენობრივი სისტემა გახდა. მისი განვითარება დაკავშირებულია წერილობით კულტურასთან, ლიტერატურასთან, განათლებასა და საზოგადოებრივ ცვლილებებთან. თანამედროვე ქართულს მნიშვნელოვანი ფუნქცია აქვს სახელმწიფო მმართველობაში, სამართალში, მეცნიერებასა და განათლებაში. ამ ფუნქციების ერთობლიობა განსაზღვრავს ქართული ენის მნიშვნელოვან საზოგადოებრივ როლს.
რომელი ენებია ქართველური ენები?
სწორი პასუხი: ბ) ქართული, მეგრული, ლაზური, სვანური
რას გამოხატავს ენათა გენეტიკური ნათესაობა?
სწორი პასუხი: გ) საერთო ისტორიულ წარმოშობასა და კავშირს
რომელი მეთოდი გამოიყენება ენათა ისტორიული ნათესაობის დასადგენად?
სწორი პასუხი: ბ) ისტორიულ-შედარებითი
რას შეისწავლის დიალექტოლოგია?
სწორი პასუხი: გ) დიალექტებსა და მათ თავისებურებებს
რომელია დიალექტის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნიშანი?
სწორი პასუხი: ა) ტერიტორიული თავისებურება
რას ეწოდება ნორმირებულ ენობრივ ფორმას, რომელიც საზოგადოებრივი კომუნიკაციის ფართო სფეროებში გამოიყენება?
სწორი პასუხი: გ) სალიტერატურო ენა
რომელია სალიტერატურო ენის ერთ-ერთი მთავარი ნიშანი?
სწორი პასუხი: ბ) ნორმირებულობა
რას ნიშნავს ენის ნორმა?
სწორი პასუხი: ბ) საზოგადოებაში მიღებულ ენობრივ წესს
რომელი სფერო უკავშირდება სიტყვების სწორ წერას?
სწორი პასუხი: ა) ორთოგრაფია
რომელი სფერო შეისწავლის სალიტერატურო წარმოთქმის ნორმებს?
სწორი პასუხი: ბ) ორთოეპია
სწორია თუ მცდარი: სალიტერატურო ენა ისტორიულად უცვლელი რჩება.
მცდარია.
რა უწყობს ხელს სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბებას?
სწორი პასუხი: ბ) წერილობითი კულტურა, ლიტერატურა და ნორმალიზაცია
რატომ არის ძველი ქართული წერილობითი ძეგლები მნიშვნელოვანი?
სწორი პასუხი: ბ) ისინი ქართული ენის ისტორიული განვითარების შესწავლის წყაროა
რომელი თანმიმდევრობა გამოხატავს ქართული სალიტერატურო ენის განვითარების ზოგად ეტაპობრივ სქემას?
სწორი პასუხი: გ) ძველი → შუა → ახალი
რას გულისხმობს ენის განვითარების შესწავლა ეტაპების მიხედვით?
სწორი პასუხი: ბ) ისტორიულ ცვლილებათა თანმიმდევრობის შესწავლას
რომელი ფუნქცია უკავშირდება ქართულს, როგორც სახელმწიფო ენას?
სწორი პასუხი: ბ) ოფიციალური და სახელმწიფოებრივი კომუნიკაცია
რომელი ფუნქცია უკავშირდება ქართულს, როგორც მეცნიერების ენას?
სწორი პასუხი: ა) სამეცნიერო ცოდნის შექმნა და გადაცემა
რატომ არის მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ტერმინოლოგია?
სწორი პასუხი: ბ) იგი უზრუნველყოფს სპეციალური ცნებების ზუსტ გამოხატვას
რა არის ქართული ენის, როგორც განათლების ენის, მთავარი ფუნქცია?
სწორი პასუხი: ა) ცოდნისა და უნარების სწავლა-სწავლების გზით გადაცემა
რომელი დებულებაა სწორი?
სწორი პასუხი: გ) ქართული ენა შეიძლება ერთდროულად ასრულებდეს სახელმწიფო, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ფუნქციებს.
რომელი ოთხი ენა ქმნის ქართველურ ენათა ძირითად ერთობლიობას?
სწორი პასუხი: ა) ქართული, მეგრული, ლაზური, სვანური
სწორია თუ მცდარი: მეგრული, ლაზური და სვანური ქართველურ ენათა ოჯახს მიეკუთვნება.
სწორია.
რა არის დიალექტის ძირითადი განმასხვავებელი ნიშანი?
სწორი პასუხი: ბ) მას აქვს კონკრეტული ტერიტორიული ან სოციალური თავისებურებები.
რომელი დარგი სწავლობს დიალექტებს?
სწორი პასუხი: ბ) დიალექტოლოგია
რომელი ენობრივი დონე შეიძლება განსხვავდებოდეს დიალექტებში?
სწორი პასუხი: დ) ფონეტიკური, ლექსიკური და გრამატიკული
რატომ არის დიალექტების შესწავლა მნიშვნელოვანი?
სწორი პასუხი: ბ) ენის ისტორიული და ტერიტორიული მრავალფეროვნების გასაგებად
სწორია თუ მცდარი: დიალექტები ქართული ენის ისტორიის შესწავლისთვის მნიშვნელოვან მასალას შეიცავს.
სწორია.
რა არის სალიტერატურო ენის საფუძველი?
სწორი პასუხი: ბ) ნორმირებული და სტანდარტიზებული ენობრივი გამოყენება
რომელი პროცესი უკავშირდება ენობრივი ნორმების ჩამოყალიბებასა და დამკვიდრებას?
სწორი პასუხი: ა) სტანდარტიზაცია
რას ემსახურება სალიტერატურო ენის ნორმალიზაცია?
სწორი პასუხი: ა) ენის გამოყენების მოწესრიგებას
სწორია თუ მცდარი: სალიტერატურო ენის განვითარებაში ლიტერატურას მნიშვნელოვანი როლი აქვს.
სწორია.
რომელი ფაქტორი არ შეიძლება ჩაითვალოს სალიტერატურო ენის განვითარების ფაქტორად?
სწორი პასუხი: დ) ენის სრული იზოლაცია საზოგადოებრივი ცხოვრებისგან
რას გულისხმობს ქართული სალიტერატურო ენის ისტორიული განვითარება?
სწორი პასუხი: ბ) ენობრივი ფორმების, ნორმებისა და ფუნქციების ისტორიულ ცვლილებას
რომელი წყარო შეიძლება გამოვიყენოთ ქართული ენის ისტორიის შესასწავლად?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რას ნიშნავს ენის ფუნქციური გაფართოება?
სწორი პასუხი: ბ) ენის ახალი საზოგადოებრივი ფუნქციების შეძენას
რომელი ფუნქცია უკავშირდება სახელმწიფო დაწესებულებების საქმიანობას?
სწორი პასუხი: ა) სახელმწიფოებრივი
რა როლი აქვს ქართულ ენას სამართლებრივ სფეროში?
სწორი პასუხი: ა) სამართლებრივი კომუნიკაციისა და დოკუმენტაციის ენაა
რომელი თვისება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამეცნიერო ენისთვის?
სწორი პასუხი: ბ) სიზუსტე
რა უზრუნველყოფს სამეცნიერო ცნებების ზუსტ დასახელებას?
სწორი პასუხი: ბ) ტერმინოლოგია
რომელი დებულებაა სწორი?
სწორი პასუხი: ბ) განათლების ენა ცოდნის გადაცემასა და სწავლა-სწავლების პროცესს უზრუნველყოფს.
რომელი დებულება სწორად აღწერს სალიტერატურო ენას?
სწორი პასუხი: ბ) ნორმირებული და საზოგადოებრივად დამკვიდრებული ენობრივი ფორმაა
სწორია თუ მცდარი: სალიტერატურო ენის ნორმები შეიძლება ისტორიულად შეიცვალოს.
სწორია.
რომელი ფაქტორი განსაკუთრებით უწყობს ხელს სალიტერატურო ენის გავრცელებას?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რას ემსახურება ორთოგრაფიული ნორმა?
სწორი პასუხი: ბ) სწორ წერას
რას ემსახურება ორთოეპიული ნორმა?
სწორი პასუხი: ა) სწორ წარმოთქმას
რომელია სალიტერატურო ენის ნორმის სფერო?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რა როლი აქვს წერილობით ძეგლებს ენის ისტორიის შესწავლაში?
სწორი პასუხი: ა) ისინი ისტორიული ენობრივი მდგომარეობის დამადასტურებელი წყაროა
სწორია თუ მცდარი: წერილობითი ტრადიცია ხელს უწყობს ენობრივი ფორმების შენარჩუნებას.
სწორია.
რა შეიძლება იყოს სალიტერატურო ენის განვითარების შედეგი?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რომელი დებულებაა მცდარი?
სწორი პასუხი: გ) ქართული სალიტერატურო ენა მხოლოდ მხატვრულ ლიტერატურაში გამოიყენება.
რა არის ენის განვითარების ეტაპის ძირითადი არსი?
სწორი პასუხი: ა) გარკვეული ისტორიული პერიოდისთვის დამახასიათებელი ენობრივი მდგომარეობა
რომელი პერიოდიზაცია გამოიყენება ქართული სალიტერატურო ენის განვითარების ზოგადი დახასიათებისთვის?
სწორი პასუხი: ა) ძველი – შუა – ახალი
სწორია თუ მცდარი: ქართული ენის განვითარების ეტაპები ერთმანეთისგან სრულიად მოწყვეტილია.
მცდარია.
რას გვიჩვენებს ქართული სალიტერატურო ენის ისტორიული პერიოდიზაცია?
სწორი პასუხი: ა) ენის თანდათანობით განვითარებას
რომელი პერიოდი უკავშირდება ქართული წერილობითი ენის ადრეულ ისტორიულ მდგომარეობას?
სწორი პასუხი: ა) ძველი ქართული
რომელი დებულებაა სწორი?
სწორი პასუხი: ბ) ძველი ქართული ქართული ენის ისტორიული განვითარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეტაპია.
რა მნიშვნელობა აქვს ძველი ქართული ტექსტების შესწავლას?
სწორი პასუხი: ა) ენის ისტორიული ცვლილებების დასადგენად
სწორია თუ მცდარი: ქართული სალიტერატურო ენის ისტორიის შესწავლა მხოლოდ თანამედროვე ტექსტების შესწავლით არის შესაძლებელი.
მცდარია.
რა აერთიანებს ქართული ენის განვითარების სხვადასხვა ეტაპს?
სწორი პასუხი: ა) ენის ისტორიული უწყვეტობა
რომელი დებულება ასახავს ენის ისტორიული განვითარების სწორ გაგებას?
სწორი პასუხი: ბ) ენა იცვლება, მაგრამ ცვლილება ისტორიულად დაკავშირებულ ეტაპებად შეიძლება იქნეს შესწავლილი.
რა არის სახელმწიფო ენის ერთ-ერთი მთავარი დანიშნულება?
სწორი პასუხი: ა) სახელმწიფოებრივი კომუნიკაციის უზრუნველყოფა
სად გამოიყენება ქართული, როგორც სახელმწიფო ენა?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილში
სწორია თუ მცდარი: სახელმწიფო ენა მხოლოდ ზეპირი კომუნიკაციის საშუალებაა.
მცდარია.
რომელი დოკუმენტური სფერო მოითხოვს სახელმწიფო ენის ფუნქციონირებას?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რა მნიშვნელობა აქვს სახელმწიფო ენას სახელმწიფო მმართველობისთვის?
სწორი პასუხი: ა) უზრუნველყოფს ოფიციალურ ურთიერთობასა და დოკუმენტირებას
რომელი დებულებაა სწორი?
სწორი პასუხი: ბ) სახელმწიფო სფეროში საჭიროა ნორმირებული და ოფიციალური ენობრივი კომუნიკაცია.
რა როლი აქვს ქართულ ენას სამართალში?
სწორი პასუხი: ა) სამართლებრივი ტექსტებისა და ოფიციალური კომუნიკაციის უზრუნველყოფა
სწორია თუ მცდარი: სახელმწიფო ენის ფუნქცია საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მხოლოდ ერთ სფეროს მოიცავს.
მცდარია.
რომელი სფერო არ არის სახელმწიფო ენის ტიპური ფუნქციური სფერო?
სწორი პასუხი: დ) მხოლოდ პირადი საოჯახო საუბარი
რა ქმნის სახელმწიფოებრივი კომუნიკაციის საერთო ენობრივ საფუძველს?
სწორი პასუხი: ა) სახელმწიფო ენა
რა არის მეცნიერების ენის მთავარი დანიშნულება?
სწორი პასუხი: ა) მეცნიერული ცოდნის გამოხატვა და გადაცემა
რომელი თვისებაა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ტექსტისთვის?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რა არის ტერმინოლოგიის მთავარი დანიშნულება?
სწორი პასუხი: ა) სპეციალური ცნებების ზუსტი აღნიშვნა
სწორია თუ მცდარი: მეცნიერების განვითარება ენის ლექსიკურ განვითარებაზე გავლენას ახდენს.
სწორია.
რა ჩნდება ახალი სამეცნიერო ცოდნისა და დარგების განვითარებასთან ერთად?
სწორი პასუხი: ა) ახალი ცნებები და ტერმინები
რა არის სამეცნიერო კომუნიკაციისთვის აუცილებელი?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რომელი დებულებაა სწორი?
სწორი პასუხი: ბ) ქართული სამეცნიერო ენის განვითარება დაკავშირებულია ტერმინოლოგიის განვითარებასთან.
რატომ არის მნიშვნელოვანი ქართული სამეცნიერო ტექსტების შექმნა?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
სწორია თუ მცდარი: სამეცნიერო ენა მხოლოდ მეცნიერებს შორის ზეპირ საუბარს გულისხმობს.
მცდარია.
რომელი სფერო უკავშირდება სამეცნიერო ენის გამოყენებას?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილი
რა არის განათლების ენის ძირითადი ფუნქცია?
სწორი პასუხი: ა) ცოდნისა და უნარების გადაცემა
სად შეიძლება ფუნქციონირებდეს ქართული, როგორც განათლების ენა?
სწორი პასუხი: დ) ყველა ჩამოთვლილში
სწორია თუ მცდარი: სასწავლო ტექსტის ენა უნდა იყოს გასაგები და ზუსტი.
სწორია.
რა როლი აქვს სახელმძღვანელოს?
სწორი პასუხი: ა) ცოდნის სისტემურად გადაცემას
რა კავშირია განათლებასა და სამეცნიერო ენას შორის?
სწორი პასუხი: ა) განათლება იყენებს და ავრცელებს სამეცნიერო ცოდნასა და ტერმინოლოგიას.
რატომ არის ქართული საგანმანათლებლო ტერმინოლოგია მნიშვნელოვანი?
სწორი პასუხი: ა) იგი ხელს უწყობს საგნობრივი ცოდნის ქართულად სწავლებას.
სწორია თუ მცდარი: განათლების სისტემა სალიტერატურო ენის გავრცელებას ხელს უწყობს.
სწორია.
რა არის აკადემიური ენის მნიშვნელოვანი თვისება?
სწორი პასუხი: ა) სიზუსტე და არგუმენტირებულობა
რა როლი აქვს უნივერსიტეტს ქართული ენის განვითარებაში?
სწორი პასუხი: ა) აკადემიური და სამეცნიერო ქართული ენის გამოყენება და განვითარება
რომელი დებულებაა სწორი?
სწორი პასუხი: ა) განათლება ენის ფუნქციურ შესაძლებლობებს აფართოებს.
რომელი სამი ფუნქციაა მეორე ლექციის ერთ-ერთი მთავარი თემა?
სწორი პასუხი: ა) სახელმწიფო, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო
სწორია თუ მცდარი: სახელმწიფო, მეცნიერებისა და განათლების სფეროები ქართული ენის ფუნქციურ განვითარებას უკავშირდება.
სწორია.
რომელი ჯაჭვია ლოგიკურად სწორი?
სწორი პასუხი: ა) მეცნიერება → ახალი ცოდნა → ახალი ცნებები → ტერმინოლოგიის განვითარება
რა აერთიანებს სახელმწიფო, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ფუნქციებს?
სწორი პასუხი: ა) სამივე ენის საზოგადოებრივი გამოყენების მნიშვნელოვანი სფეროა.
რომელი დებულება გამოხატავს ენის ფუნქციურ გაფართოებას?
სწორი პასუხი: ბ) ენის გამოყენება სახელმწიფო, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო სფეროებში
რა კავშირია დიალექტებსა და სალიტერატურო ენას შორის?
სწორი პასუხი: ა) ისინი ერთი ენობრივი სივრცის განსხვავებულ ფორმებს წარმოადგენენ.
რომელი დებულებაა სწორი ქართული ენის განვითარების შესახებ?
სწორი პასუხი: ა) ენა ისტორიულად იცვლება და ვითარდება.
რომელი ოთხი მიმართულება აერთიანებს მეორე ლექციის ძირითად შინაარსს?
სწორი პასუხი: ა) ქართველური ენები და დიალექტები; სალიტერატურო ენა; სახელმწიფო ფუნქცია; მეცნიერებისა და განათლების ფუნქცია
რომელი პასუხი აჯამებს ქართული სალიტერატურო ენის განვითარების არსს?
სწორი პასუხი: ბ) იგი ისტორიული პროცესის შედეგად ჩამოყალიბდა, ნორმირდა და სხვადასხვა ეტაპზე განვითარდა.
რომელი დებულება წარმოადგენს მეორე ლექციის ყველაზე სრულ შეჯამებას?
სწორი პასუხი: გ) ქართული ქართველურ ენათა ოჯახის ნაწილია; მისი სალიტერატურო ფორმა ისტორიულად განვითარდა, ხოლო თანამედროვე ქართულს სახელმწიფოებრივი, სამეცნიერო და საგანმანათლებლო ფუნქციები აქვს.
ყოველ ჯერზე 10 კითხვა ამ თემის 110 კითხვიდან; პასუხები მოწმდება და შედეგი ინახება.
ქვიზის დაწყება